Vitrektomi amelliyatında göze birkaç adet mikrocerrahi kesi ile giriş yapılır. Mikrocerrahi mikroskobu ve gözün arka segmentinin görüntülenmesini sağlayan özel lensler yardımı ile vitreus jelinin temizlenmesi sonrası gerekli cerrahi prosedürler uygulanır.

Operasyon sonrası ilk kontrole kadar göz bandajlı kalmalıdır. Anestezi kapak hareketlerine engel olacağı için kapak hareketleri düzelene kadar bandaj çıkarılmamalıdır. Bandaj açıldıktan sonra gerekli damlalar kullanılmalıdır. Cerrahi sonrası ilk günler gözde rahatsızlık, ağrı, kızarıklık ve batma hissi olağan ve beklenen bir durumlardır.
Operasyon sonrası dönemde anatomik ve görme iyileşmesi, gözün görmeyi sağlayan hassas yapılarının operasyon öncesinde ne kadar etkilenmiş olduğu ile ilgilidir. Retinanın etkilenmediği göziçi kanamalarında sonuçlar oldukça olumludur. Retinanın etkilendiği durumlarda ise görme iyileşmesi sınırlı olabilir, ancak bu durumlarda en azından patolojik sürecin devamına engel olmak açısından cerrahi girişim önem kazanmaktadır. Özellikle merkezi retinanın etkilenmemiş olduğu durumlarda görme operasyon sonrası daha iyi seviyelere ulaşabilir.

Aşı uygulamaları en etkin ve en yaygın bir şekilde kullanılan halk sağlığı girişimidir. Aşıların kullanım oranlarının artması ile dünyanın birçok yerinde aşı ile önlenebilir hastalıkların insidansı dramatik olarak azaltmıştır. Ancak artan aşı uygulamaları aşıya bağlı olarak gelişen yan etkileri de arttırmaktadır. Hiçbir aşı % 100 güvenli değildir. Hiçbir girişim de tamamen risksiz değildir.

.  Bağışıklama programları uygulanırken aşıya bağlı yan etkilerin aşı yapılmadığı taktirde hastalığın olabilecek komplikasyonlarının aileye açıklanması aşıya devam oranını arttırır.

.  Genellikle aşıyı takiben görülen yan etkilerin çoğu hafif yaşamı tehdit etmeyen kısa süreli yan etkilerdir. Yaşamı tehdit eden ciddi yan etki çok nadir görülmektedir.

Aşı reaksiyonları, aşı yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik şeklinde lokal reaksiyonlar veya ateş,

döküntü, lenfopati gibi sistemik reaksiyonlar olabilir. Yanlış bölgeye uygulama, yanlış doz ve dilüsyon, steril olmayan enjektörle enjeksiyon, uygulama hatalarına bağlı yan etkilerdir. Bir diğer yan etki ise altta yatan nedene bağlıdır.

Aşı komponentlerine karşı aşırı duyarlık reaksiyonları gelişebilir. Kızamık, kabakulak aşıları tavuk embriyosu fibroblast doku kültürlerinde üretilir. Yumurta proteini ile çapraz reaksiyon verebilir. Bu tip reaksiyonlarda anafilaksi riski düşüktür. Dilüe aşı ile deri testi yol gösterici değildir. Yumurtaya allerjik çocuklarda deri testi yapılmaksızın kızamık veya kabakulak aşıları yapılabilir. Sarı humma, influenza aşısıda yumurta proteini içerir. Ağır anafilaktik reaksiyon geçirenlerde influenza aşısı yapılmamalıdır.

Bazı aşıların içinde bulunan antibiotikler allerjik reaksiyonlar yaratabilir. İnaktif polio ve oral polio aşısı streptomisin, neomisin, polimiksin-B, kızamık, kabakulak, kızamıkcık ve suçiçeği aşısı neomisin içerir. Duyarlı kişilerde bu aşılardan 48-96 saat sonra aşı yerinde gecikmiş tipte lokal reaksiyon (eritematöz, puriritik papül) görülebilir. Neomisine anafilaktik reaksiyon hikayesi veren kişiye neomisin içeren aşı yapılmamalıdır. Aşıların stabilizasyonunda kullanılan jelatine (kızamık-kızamıkcık-kabakulak-suçiçeği) karşı gelişen anafilaksi nadirdir. Kuduz aşısının (HDRV) pekiştirme dozundan sonra % 6 oranında serum hastalığı rapor edilmiştir. Pnönomokok, Hib, hepatit B ve oral polio aşısı çok nadir olarak aşırı duyarlık reaksiyonu yapabilir.

BCG aşısı % 0.1 – % 4 oranında süpüratif BCG lenfadeniti, nadirende yaygın BCG infeksiyonu ve osteit nedeni olabilir.

Sellüler (DTP) ve asellüler (DtaP) boğmaca aşısı içeren difteri-tetanoz boğmaca aşısının ilk 72 saat içinde görülen yan etkileri tabloda görülmektedir.

Yan etki DTP DtaP

Lokal etki

Hassasiyet % 43-51 % 7-12

Endurasyon % 11-13 % 1

Eritem % 7-8 % 1-2

Sistemik etki

Ateş ? 38 0C % 4-40 % 0.5-4

Uyku hali % 26-60 % 16-39

İştahsızlık % 19-27 % 5-6

Huzursuzluk % 56-73 % 27-35

Üç saatten fazla süren 374-552/100.000 26-103/100.000

Durdurulamayan ağlama

Ateş ? 40 0C 24-456/100.000 8-52/100.000

Kollaps 8-81/100.000 0-14/100.000

(hipotonik-hiporesponsif atak)

Konvülsiyon 8-22/100.000 0-26/100.000

(ateşli veya ateşsiz)

Tetanoz aşısı eritem, endürasyon ve ağrı gibi lokal veya ürtiker, anafilaksi, periferik nöropati gibi sistemik reaksiyonlar yapabilir.

Oral polio aşısına bağlı paralitik hastalık 2.4 milyon dozda bir görülür. İmmun yetersizliği olanlarda aşılanmamış erişkinlerde aşıya bağlı paralitik hastalık riski artar.

Kızamık aşısından 5-12 gün sonra, 1-5 gün süren ateş yükselmesi, % 5 oranında morbiliform döküntü, konvülziyon ve 1.000.000/1 oranında da ensefalit görülebilir. Kızamıkcık aşısından 7-12 gün sonra geçici akut artrit, kabakulak aşısından 15-35 gün sonra aseptik menenjit ve sensorinörel tipte işitme kaybı rapor edilmiştir.

Hepatit B aşısı lokal ağrı, hafif ateş, 600.000 dozda / 1 anafilaktik reaksiyon görülebilir. Böyle bir durumda aşı kontrendikedir. Plazma kaynaklı hepatit B aşısından sonra Guillain-Barre bildirilmiştir. Hepatit A aşısından sonra lokal ağrı, ısı artışı ve baş ağrısı görülebilir.

Konjuge hemopilus influenza tip b aşısı lokal eritem, endürasyon, ağrı (% 5-30) yapabilir. Nadiren ateş, huzursuzluk görülür.

İnfluenza aşısına bağlı lokal reaksiyon % 1 oranındadır. Ateş, halsizlik miyalji gibi yakınmalar 1-2 gün olabilir.

Suçiçeği aşısından sonra makülopapüler, papüloveziküler döküntü % 7-8 oranında karşılaşılır. Lokal reaksiyon % 20-35 oranında, aşı sonrası zoster sıklığı, hastalığa göre çok seyrek görülür.

Aşı yan etkilerinin ayırıcı tanısı ve daha iyi aşı programlarının geliştirilmesi için aşı yan etki sistemi şarttır. Ancak ABD gibi gelişmiş ülkelerde bile aşı güvenirliliğini sürekli değerlendirmek için gerekli bilgi ve alt yapıda boşluklar ve sorunlar vardır. Bu eksiklikleri gidermek için CDC, 1989 yılında VSD (Vaccine Safety Datalink) projesini hazırlamıştır. VSD projesinde 0-6 yaş arasında 500.000 çocukta demografik bilgiler, aşı kayıtları, sağlık servisi verileri bilgisayara yüklenmiştir. 3 yıllık izleme süresinde 550.000 doz DTP, 311.000 doz MMR aşısı yapılmıştır.

Bu sistemin en önemli amacı aşı güvenirliğinin daha iyi anlaşılması ve aşı hasarını minimalize etmek için daha güvenli aşıların gelişmesini sağlamaktır.

Kaynaklar

1.  Anerican Academy of Pediatrics. Active immunization. In: Peter G, ed. 2003 Red Book: Report of the commitee on Infections Diseases 25th ed. Elk Grove Village, IL: American Academy of Pediatrics; 2003: 7-53.

2.  Chen RT, Glasser JW, Rhodes PH, et al. Vaccine safety datalink project: A new tool for improving vaccine safety monitoring in the United States. Pediatrics. 1997; 99: 765-773.

3.  Chitsike I, van Furth R. Paralytic poliomyelitis associated with oral poliomyelitis vaccine in child with HIV infection in Zimbabwe: case report. BMJ 1999; 318 (7187): 841-3.

4.  Christensen M, Ronne T, Christiansen AH. MMR-vaccination of children allergic to eggs. Ugeskr Leeger 1999; 161 (9): 1270-2.

5.  Kelso JM Mootrey GT, Tsai TF. Anaphylaxis from yellow fever vaccine. J Allergy Clin Immunol 1999; 103 (4): 698-701.

6.  Peter G. Immunization practices. In: Berhman RE, Kliegman RM, Jenson HB, eds. Nelson Textbook of Pediatrics 17th ed. Philadelphia: WB Saunders compant, 2004: 1174-84.

7.  Renard JL, Guillamo JS; Ramirez JM, et al. Acute transverse cervical myelitis following hepatitis B vaccination. Evolution of anti-HBs antibodies. Presse Med 1999; 28 (24): 1290-1292.

8.  Türktaş İ, Ergenekon E. Anaphylaxis following diphtheria-tetanus-pertussis vaccination-a reminder. Eur J Pediatr 1999; 158 (5): 434.

9.  Tourbah A, Gout A, Liblan R, Lyon-Caen O, Bongniot C, Iba-Zizen MT, Cabanis EA. Encephalitis after hepatitis B vaccination: recurrent disseminated encephalitis or MS? Neurology 1999; 53 (2): 396-401.

10. Zipp F, Weil JG, Einhaupl K. No increase in demyelinating diseases after hepatitis B vaccination. Nat Med 1999; 5 (9): 964-5.

Sağlığın korunmasında önemli bir yeri olan aşılar tümüyle etkili olmadığı gibi tümüyle güvenli değildir. Aşılamadan sonra seyrek olarak görülen bazı yan etkiler yanlış olarak kontrendikasyon nedeni olarak kabul edilmekte ve yanlış fikirler zaman zaman aşıların gerektiğinde yapılmasını engellemektedir. Gerçek kontrendikasyonlar olduğunda ise yanlış bilgiler ile aşı yapılması sonucunda ciddi yan etkiler ortaya çıkabilmektedir.

Tüm rutin aşılar için geçerli kontrendikasyonlar :

. Aşı veya aşı içeriklerinden birine karşı gelişmiş anaflaksi veya benzeri tablo,

. Ateşli ve ateşsiz olarak ağır ve orta şiddette hastalık bulunması,

. Gebelere veya ağır immünosüpresyonu olan kişilere canlı aşıların yapılması

Aşı antijeni ve aşı komponentleri hafif lokal reaksiyonlardan şiddetli sistemik anafilaksiye kadar çeşitli tablolara yol açabilir. Aşı sonrası gelişen hipersensitivite reaksiyonunu iyi değerlendirmelidir ve gerçek kontrendikasyonun anaflaksi ve benzeri tablo olduğu, anaflaksiye göre daha sık görülen diğer tip hipersensivite reaksiyonlarının kontrendikasyon oluşturmadığı bilinmelidir.

Gebelikte önerilen tek ürün kombine tetanoz ve difteri toksoid aşılarıdır ve tetanoz aşısı gebelikte rutin olarak kullanılmaktadır. Hepatit B, pnömokok ve influenza aşıları risk taşıyan gebelere yapılabilir. Diğer bakteri ve inaktive virus aşılarının gebelikte riskli olduğu konusunda bilgi yeterli değildir. Gebelere ve özellikle aşıdan sonraki ilk üç ay içinde hamile kalma riski olanlara canlı virus aşısı (MMR, su çiçeği, OPV, sarı humma) yapılmamalıdır. Polio aşılamasında IPV tercih edilmekle birlikte riskli gebelere OPV de yapılabilir. Yüksek riskli bölgelere yapılan yolculuklarda sarı humma aşısı uygulanabilir. Kızamıkçık aşısı yapılan gebelerin çocuklarında konjenital kızamıkçık sendromu veya aşı suşuna bağlı enfeksiyon bildirilmemiş olsa da gebelere KKK aşısı yapılmamalıdır.

RUTİN AŞILARDA

(DBT/DTaB, OPV, IPV, KKK, Hib, HBV, Var)

Gerçek kontrendikasyonlar Kontrendikasyon oluşturmayanlar

*Önceki aşı dozuna karşı gelişen anafilaksi *Hafif, orta derecede lokal reaksiyon (ağrı, kızarıklık, şişlik)

*Aşı içeriklerinden birine karşı anafilaksi *Önceki aşı dozundan sonra hafif ve orta derecede ateş

*Ateşli veya ateşsiz ağır veya orta dereceli hastalık *Düşük dereceli ateşli veya ateşsiz hafif hastalık

*Devam eden antibiyotik tedavisi

*Hastalıkların konvelasan dönemleri

*Prematürite

*Enfeksiyöz ajanla yakın süre içinde temas

*Penisilin ve diğer spesifik olmayan alerjiler ve aile öyküsü

*Annenin hamile olması

*Aşılanmamış ev halkı ile temas

DBT/DTaB

Kontrendikasyonlar Kontrendikasyon oluşturmayanlar

Önceki DBT (veya DTaB) dozunu izleyen 7 gün içinde ansefalopati Önceki dozdan sonra 40.5 ?C’nin altında ateş

Önlem almayı gerektiren durumlar  Ailede konvülsiyon öyküsü

Aşıdan sonraki 48 saat içinde, 40.5 ?C’nin üzerindeki ateş,   Ailede ani ölüm öyküsü

kollaps veya şoka benzer durum, 3 saat veya daha uzun süren  Ailede DBT (veya DTaB) den sonra yan etki öyküsü

devamlı ve susturulamayan inatçı ağlama görülmesi

İlk 3 gün içinde ateşli veya ateşsiz konvülsiyon geçirme

Altı hafta içerisinde Guillain-Barre sendromu

OPV

Kontrendikasyonlar Kontrendikasyon oluşturmayanlar

HIV enfeksiyonu veya HIV ile ev içi temas Emzirme

İmmün yetmezlik (hematolojik veya solid tümorler, konjenital  Devam eden antibiyotik tedavisi

immun yetmezlikler, uzun süreli immünsupresif tedavi) Hafif ishal

İmmün yetmezlikli kişi ile ev içi temas

Önlem alınması gereken durumlar

Gebelik

IPV

Kontrendikasyonlar

Neomisin veya streptomisinle anafilaksi

Önlem alınması gereken durumlar

Gebelik

KKK

Kontrendikasyonlar Kontrendikasyon oluşturmayanlar

Neomisine karşı anafilaktik reaksiyon Tüberküloz veya pozitif PPD testi

Gebelik  Eş zamanlı PPD testi yapılması

İmmün yetmezlik (hematolojik veya solid tümorler, konjenital  Emzirme

immun yetmezlikler, ciddi HIV enfeksiyonu, uzun süreli  Aşılanan çocuğun annesinin gebe olması

immünsupresif tedavi) İmmün yetmezlikli kişi ile ev içi temas

Jelatine karşı anaflaktik reaksiyon  HIV enfeksiyonu

Önlem alınması gereken durumlar Yumurta ve neomisinle karşı anafilaktik olmayan

Yakın zamanda (3-11 ay içinde) immunglobulin verilmesi alerjik reaksiyonlar

Trombositopeni veya trombositopenik purpura öyküsü

Hib

Kontrendikasyonlar Kontrendikasyon oluşturmayanlar

Bilinen yok Hib hikayesi

Hepatit B

Kontrendikasyonlar Kontrendikasyon oluşturmayanlar

Maya anafilaksisi Gebelik

Suçiçeği

Kontrendikasyonlar Kontrendikasyon oluşturmayanlar

Neomisin ve jelatine karşı anafilaksi İmmun yetmezlikli kişi ile ev içi temas

HIV enfeksiyonu HIV li kişi ile ev işi temas

İmmün yetmezlik (hematolojik veya solid tümorler, konjenital

immun yetmezlikler, uzun süreli immünsupresif tedavi)

Önlem alınması gereken durumlar

Yakın zamanda (5 ay içinde) immunglobulin verilmesi

Ailede immun yetmezlik öyküsü

Kaynaklar

1.  Anerican Academy of Pediatrics. Active immunization. In: Peter G, ed. 2003 Red Book: Report of the commitee on Infections Diseases 25th ed. Elk Grove Village, IL: American Academy of Pediatrics; 2003: 7-53.

2.  Chen RT, Glasser JW, Rhodes PH, et al. Vaccine safety datalink project: A new tool for improving vaccine safety monitoring in the United States. Pediatrics. 1997; 99: 765-773.

3.  Chitsike I, van Furth R. Paralytic poliomyelitis associated with oral poliomyelitis vaccine in child with HIV infection in Zimbabwe: case report. BMJ 1999; 318 (7187): 841-3.

4.  Christensen M, Ronne T, Christiansen AH. MMR-vaccination of children allergic to eggs. Ugeskr Leeger 1999; 161 (9): 1270-2.

5.  Kelso JM Mootrey GT, Tsai TF. Anaphylaxis from yellow fever vaccine. J Allergy Clin Immunol 1999; 103 (4): 698-701.

6.  Peter G. Immunization practices. In: Berhman RE, Kliegman RM, Jenson HB, eds. Nelson Textbook of Pediatrics 17th ed. Philadelphia: WB Saunders compant, 2004: 1174-84.

7.  Renard JL, Guillamo JS; Ramirez JM, et al. Acute transverse cervical myelitis following hepatitis B vaccination. Evolution of anti-HBs antibodies. Presse Med 1999; 28 (24): 1290-1292.

8.  Türktaş İ, Ergenekon E. Anaphylaxis following diphtheria-tetanus-pertussis vaccination-a reminder. Eur J Pediatr 1999; 158 (5): 434.

9.  Tourbah A, Gout A, Liblan R, Lyon-Caen O, Bongniot C, Iba-Zizen MT, Cabanis EA. Encephalitis after hepatitis B vaccination: recurrent disseminated encephalitis or MS? Neurology 1999; 53 (2): 396-401.

10. Zipp F, Weil JG, Einhaupl K. No increase in demyelinating diseases after hepatitis B vaccination. Nat Med 1999; 5 (9): 964-5.

KAÇ TİP ANESTEZİ YÖNEMİ VARDIR ?
Anestezi dört kategoriye ayrılır

Genel anestezi
Bölgesel anestezi
Lokal anestezi
Sedasyon
ANESTEZİ TİPİNE NASIL KARAR VERİLİR ?

Uygulanacak anestezi şeklini belirlerken hastanın yaşı, sağlık durumu, yapılacak ameliyatın veya işlemin tipi ve özellikleri gibi faktörler göz önüne alınır. Hastanın kişisel tercihi de önemlidir.

ANESTEZİ NASIL ETKİ EDER ?
Tüm anestezi tipleri çeşitli seviyelerde sinir sistemini baskılayarak (deprese ederek) ağrının hissedilmesini engeller. Lokal anestezi sadece uygulandığı alandaki sinir hücrelerini baskılayarak ağrı duyusunun iletilmesini önler. Bölgesel anestezi vücudun belirli bölgelerini uyaran sinir dallarını, genel anestezi ise beyindeki sinir hücrelerini etkiler. Anestezinin tipi ne olursa olsun, etkilediği alandaki sinir sistemi üzererindeki etkisi, kullanılan ilacın etki süresi ile sınırlıdır. Sinir sistemi ve hücreleri üzerinde kalıcı bir etkisi yoktur.

GENEL ANESTEZİ
Genel anestezide kullanılan ilaçların beyin korteksini etkilemesi sonucu bilinç tamamen kaybolur. Bu sırada hasta;

Çevresinde olanların farkına varamaz
Ağrı duymaz
Haraket edemez
Anestezi aldığı süre içinde yaşananları hatırlayamaz.
Genel anestezi uygulamasına damar içine verilen anestezik ilaçlarla başlanır. Hasta uyuduktan sonra nefes borusuna yerleştirilen bir boru aracılığıyla hastanın solunum fonksiyonları anestezi cihazı tarafından sağlanır. Oksijen , hava ve anestezinin devamını sağlayan inhalasyon ajanları anestezi cihazı ile hastaya verilir. Ameliyat süresince anestezi uzmanı tarafından hastanın , kalp hızı, ritmi, kan basıncı, oksijen saturasyonu, solunumla aldığı oksijen ve anestezik ajan konsantrasyonu, çıkardığı karbondioksit ve anestezik ajan konsantrasyonu sürekli olarak izlenir.

Ameliyat bitiminde verilen ilaçlar kesilerek hastanın uyanması sağlanır. Bu arada ameliyat sonrası ağrıyı en aza indirmek için gerekli olan ağrı kesicilerde hastaya uygulanır.

BÖLGESEL ANESTEZİ (REJYONEL)
Lokal anestezikler bir sinir çevresine veya spinal ve epidural anestezide olduğu gibi omurilik çevresine verilirler. Bu yöntemde de lokal anesteziklerin etkisi ile sinirsel iletim durdurulur ve hastanın ağrı duyması engellenir Hastanın bilinç düzeyini etkilemeden sadece vücudun belli bir bölgesi uyuşturulur. Bölgesel anestezi ile tek bir ayak, tek bir bacak, tek bir kol veya el uyuşturulabilir.

En yaygın olarak kullanılan 2 yöntem spinal ve epidural anestezidir. Büyük sinir dallarının geçtiği omurilik bölgesinde sinir liflerinin yakınına lokal anestezik ilaç enjeksiyonu yapılarak uygulanır. Özellikle vücudun alt tarafındaki (Göbek altı) operasyonlarda uygulanır. Epidural anestezide spinal anesteziden farklı olarak omurilik bölgesine plastik bir kateter yerleştirilir. Bu sayede anestezi süresi gerektiği kadar uzatılabilir. Ameliyat sonrası ağrıyı kontrol için gerekli ağrı kesiciler de bu kateterden verilebilir. Ağrısız doğum uygulamaları da epidural anestezi ile yapılmaktadır.

Spinal veya epidural anestezi sırasında hastanın ağrı duyusu tamamen ortadan kalkar. Bazı durumlarda ilacın etki süresi ile sınırlı olarak bacaklarda geçici kuvvet kaybı olabilir.

YEREL ANESTEZİ (LOKAL)
Girişim yapılacak bölgede cilt altına lokal anestezikler olarak adlandırılan maddelerin genelde enjeksiyon ile uygulanmasıdır. Bu sayede o bölgede sinirler duyarsız hale getirilerek ağrının algılanması engellenir.

SEDASYON
Hastada uyku hali oluşturarak rahatlatmasını ve sakinleşmesini sağlamak için kullanılır. Bilinç açıktır, geçici hafıza kaybı söz konusudur. Genellikle lokal ve bölgesel anesteziyi desteklemek amacıyla kullanılır. Buna ek olarak hastalara uygulanacak girişimsel yöntemlerden önce sedasyon uygulamaları gerek hastayı gerekse doktorun işini çok kolaylaştırır. Örneğin midenin veya kalın bağırsağın incelenmesinde kullanılan endoskopi yöntemleri sıklıkla sedasyon altında uygulanırlar.

ANESTEZİNİN YAN ETKİLERİ VE RİSKLERİ NELERDİR ?
Tüm tıbbi girişimler gibi anestezi uygulamaları da bir takım riskler içermektedirler. Her ne kadar anesteziye bağlı bir çok yan etki ve komplikasyon tanımlanmış olsa da bunların oldukça nadir görülmesi sevindiricidir. Özellikle teknolojik gelişmelere paralel olarak hasta güvenliğini artıracak yeni monitörizasyon yöntemlerinin kullanılması, daha güvenilir malzemelerle daha az yan etkili ilaçların geliştirilmesi ve bunları kullanabilecek eğitimli anestezi uzmanlarının sayısının artmasıyla birlikte son yıllarda anestezi uygulamaları çok daha güvenli bir hal almıştır.

Tüm bu olumlu gelişmelere rağmen ne yazık ki ameliyat sırasında veya sonrasında; uygulanan cerrahi yönteme, kişinin sağlık durumuna ve kullanılan anestezi tekniğine bağlı olarak bir takım istenmeyen yan etkiler ve tehlikeli durumlar ortaya çıkabilmektedir. Hastaya bağlı risk faktörlerinin en önemlisi yaştır. Genellikle yaşla beraber anesteziye ait riskler artmaktadır. Yaşın yanı sıra, dolaşım, solunum veya sinir sistemine ait hastalıklar, şeker hastalığı gibi tüm vücudu etkileyebilen hastalıklar, tedavi amacıyla kullanılan ilaçlar veya reçetesiz de temin edilebilen bitkisel veya hayvansal kaynaklı tedavi ürünleri anestezi uygulamaları sırasında riski artırabilen faktörler olarak sayılabilirler.

Uygulanan anestezi yöntemine bağlı olarak riskler ve ortaya çıkabilecek ciddi problemler değişken olabilmektedir.

Lokal anestezi
uygun doz ve uygulama halinde yan etkileri çok nadir olmakla birlikte yüksek dozlarda kullanılması veya yanlışlıkla damar içine uygulanması ile kalp ve sinir sistemi üzerinde olumsuz etkilerinin olabileceği unutulmamalıdır.

Tüm rejyonel anestezi yöntemlerinde nadir olarak anestezi uygulanan bölgelerde geçici veya kalıcı duyu ve güç kaybı görülebilmektedir. Ayrıca girişim yerlerinde kanama ve enfeksiyon riski de mevcuttur.

Spinal ve epidural anestezi uygulamaları sırasında en sık görülen yan etki tansiyonun düşmesidir. Uygun dozda lokal anestezik kullanımı ve hastalara işlem öncesinde serum verilmesi ile bu durum önlenebilir. Ayrıca tansiyonda düşme olması halinde tedavi amacıyla kullanabilecek ilaçlar da mevcuttur.

Spinal anesteziye ait diğer bir komplikasyon olan baş ağrısı, epidural anestezi uygulaması sırasında işlemin uygun biçimde yapılamamasına bağlı olarak da görülebilir. Yatak istirahatı, bol miktarda serum verilmesi ve kafein içeren ağrı kesicilerin tatbiki ile tedavi edilebilir.

Tüm bu yöntemlerde kullanılan lokal anestezik maddenin sistemik etkilerine bağlı olarak (yüksek miktarda kana karışması sonucu) kalp ritminde bozukluk, tansiyonda düşüklük ve sinir sitemini etkilenmesine bağlı olarak sara benzeri kasılma nöbetleri görülebilmektedir. Epidural ve spinal anesteziye bağlı olduğu düşünülen sinir felçleri günümüzde çok daha nadir görülür hale gelmişlerdir.

Genel anestezi
uygulamaları sırasında lokal ve rejyonel anesteziye kıyasla daha çok yan etki ortaya çıkmaktaysa da bu yan etkiler kolaylıkla tedavi edilebilirler. En sık görülen yan etkiler bulantı, kusma, boğaz ağrısı, tansiyonda ve kalp ritminde değişiklikler, geçici şuur bulanıklığı olarak sıralanabilir. Bunlara ek olarak genel anestezi sırasında öksürük ve yutma gibi koruyucu reflekslerin ortadan kalkması sonucunda mide içeriğinin soluk borusuna kaçarak (aspirasyon) akciğerlerde hasara yol açması ihtimali vardır. Genel anestezi sırasında hastanın solunumunu devam ettirmek amacıyla soluk borusuna yerleştirilen tüp, mide içeriğinin akciğerlere ulaşmasını engellemektedir. Ayrıca tüm genel anestezi alacak hastalar aspirasyon ihtimalini ortadan kaldırmak amacıyla ameliyat öncesi belli bir süre aç kalmaları konusunda mutlaka uyarılırlar. Bunlara ek olarak aspirasyonu engellemek amacıyla kullanılan bazı manevralar da mevcuttur.

Kullanılan ilaçlara ve uygulanan işlemlere bağlı olarak kalp hızında artma veya azalma, ritim bozukluğu, kan basıncında artma veya azalma görülebilir. Genel anestezi sırasında en çok etkilenen sistemlerden birisi solunum sistemidir. Kullanılan ajanların çoğu solunum fonksiyonlarını baskılamaktadırlar. Ayrıca anestezi sırasında ve sonrasında solunum yollarında şişme ve daralmaya bağlı olarak solunum güçlüğü görülebilir. Tüm bu sayılan kalp ve solunum sistemi etkileri ancak gerekli tedbirler alınmadığında ve tedavisi yapılmadığında hayatı tehdit edici problemler olarak karşımıza çıkmaktadırlar.

Bunlara ek olarak şansız bir şekilde genel anestezi altında kalp krizi, inme gibi ciddi ve tedavisi zor problemlerle de karşılaşılmaktadır. Sonuçları çok ciddi olabilecek bu komplikasyonların görülmesi sıklığı ameliyat öncesi iyi bir anestezik değerlendirme ve ameliyat sırasında uygun yöntemlerin seçilmesiyle en aza indirilebilmektedir.

Çok nadir görülse de, özellikle kullanılan anestezik gazların ortaya çıkarttığı düşünülen malign hipertermi tablosu halen anestezistlerin korkulu rüyası olmaya devam etmektedir. Ciddi ve ölümcül olabilen bu durumdan şüphelenilmesi halinde kas biyopsileri ile tanı koymak söz konusudur. Malin hipertermi şüphesi olan hastalarda anestezi sırasında tetikleyici ajanlardan kaçınılması önemlidir.

Tüm bu sayılan yan etkiler ve komplikasyonlar anestezi öncesinde ve anestezi sırasında alınacak tedbirler ve uygulanacak koruyucu tedavilerle engellenebilmektedir. Anestezi öncesi hastaların detaylı bir şekilde değerlendirilmesi, genel sağlık durumlarının belirlenmesi ve hastaya en uygun anestezi yönteminin seçilmesi anesteziye bağlı yan etkilerin ve komplikasyonların görülme ihtimalini en aza indirecektir.

ANESTEZİ ÖNCESİ DEĞERLENDİRME
Anestezi uygulanacak hastaların operasyon öncesi sağlık durumları ile ilgili değerlendirmeler yapılmalıdır. Bu değerlendirme sırasında ;

Daha önce uygulanan ameliyat ve anestezi yöntemleri, uygulamalar sırasında oluşmuş problemler,
Hastanın genel sağlık durumu, varsa mevcut hastalıklar ve uygulanan tedaviler
Hastaların sigara, alkol kullanımı gibi alışkanlıkları
Herhangi bir maddeye karşı allerjilerini olup olmadığı sorgulanır.
Anestezi öncesinde genelde hastaların ;

Akciğer filmleri,
Elektrokardiyogramları (EKG)
Kan sayımı,
Karaciğer fonksiyon testleri,
Böbrek fonksiyon testleri
Kanama ve pıhtılaşma testleri gibi laboratuar tetkikleri yaptırılır.
Bu tetkikler, yapılacak işleme, uygulanacak anestezi şekline, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre farklılıklar gösterebilir. Anestezi uzmanı hastanın genel sağlık durumununa kullanıdığı ilaçlara veya uygulanacak anestezi ve cerrahi yönteme göre daha farklı tetkikler isteyebilir veya bazı testleri uygulamaz.

Hastanın fizik muayenesi ile anestezi öncesi değerelendirilme tamamlanır. Hastanın o andaki sağlık durumu ve kullandığı ilaçlar anestezi tekniğinin seçimini etkileyeceği için ve bazı ilaçların anestezi uygulaması öncesinde kesilmesi veya dozlarının ayarlanması gereklidir.

Bu değerlendirme sırasında anestezi doktoruna tam ve eksiksiz bilgi verilmesi önemlidir.

Anestezi öncesi değerlendirme sırasında hastaya, anestezi uygulaması için ne tür bir hazırlık yapılmassı gerektiği konusunda bilgi verilir.

Operasyon öncesinde hastaların belli bir süre ağız yoluyla hiçbir şey almamaları çok önemlidir. Genel bir kural olarak işlem öncesi geceyarısından itibaren hastaların hiç bir şey yiyip içmemeleri gereklidir.

Dolu mide hastanın anestezi sırasında kusma riskini artırır. Devamlı ilaç kullanan hastaların ise doktor aksini belirtmedikçe ilaçlarını bir yudum su ile almalarında bir sakınca yoktur.

ANESTEZİ ÖNCESİ
En az 6 saat bir hiçbir şey yemeyin ve içmeyin
Sürekli kullandığınız ilaçları doktorunuz bilgisi dahilinde az miktarda suyla içebilirsiniz.
ANESTEZİ SONRASI İLK 24 SAAT
Alkol almayın
Doktorunuz tarafından reçete edilmeyen ilaçları kullanmayın
Otomobil kullanmayın
Önemli kararlar vermeyin

Görüntüleme tekniklerindeki ilerlemeler ile anorektal hastalıkların tanısında ve tedavisinde ultrasonografınin de önemi anlaşılmıştır. Özel bir başlığın (Brüel & Kjaer, Naerum Danimarka) anal kanala ilerletilmesi ile internal ve eksternal slinktere ait ultrasonografik görüntüler elde edilebilmektedir.

Anal ultrasonografi ile makatı kontrol eden kasları ve fonksiyonları değerlendirmek mümkündür. Makat bölgesi hastalıklarında tedavi planlamasında kullanılmaktadır.Özellikle dışkı tutamama, makat çevresinde gelişen abse – fistül hastalığına, makat kanserinde, izah edilemeyen hastalıkların tanısında ve doktorunuzun gerekli gördüğü diğer bazı durumlarda kullanılır.

Makatı kontrol eden kasları ve fonksiyonları değerlendirmede kullanılır. Kontinansı sağlayan sfinkter ve pelvik döşeme fonksiyonları hakkında bilgi edinebileceğimiz bir testtir. Normal sağlıklı bireylerde rektum’a 60 ml/dk hız ile yapılan infüzyonda 1.5 litreye kadar herhangi bir sıvı kaçağının olmaması gereklidir. Sıvı haldeki maddenin kalın bağırsak içinde herhangi bir kaçak olmadan tutulabilmesi, kabaca makatı kontrol eden kasların gücü hakkında bilgi verir.

Pelvik döşeme fonksiyonları hakkında genel bir değerlendirme sağlar. İnce bir tüpe bağlı küçük bir balon rektum’a yerleştirilir ve 50 ml su ile doldurulduktan sonra hastadan bu balonu dışarı atması istenir. Eğer birey balonu kendiliğinden dışarı alamıyorsa balonun diğer ucuna ağırlıklar asılır. Sağlıklı bireylerde balon genellikle kendiliğinden veya çok az bir ağırlık ile dışarı atılabilir (150 gram). Fakat pelvik döşeme fonksiyonları bozuk olanlarda kendiliğinden balon dışarı atılmadığı gibi fazla miktarda ağırlığa ihtiyaç olur.

Çekilen filmlerde:

- İstirahatte anal kanal açık mı ? kapalı mı?,

- İstirahatte ve defekasyana başlarken pelvik tabanın pozisyonu.

- Boşaltma zamanı

- Maksimal boşaltma sırasında anal kanalın durumu ve anorektal açı,

- Rektoseli intussepsiyon var mı? değerlendirilir.

KOLONİK TRANSİT ÇALIŞMALARI – KALIN BAĞIRSAK GEÇİŞ ZAMANI
Şiddetli Kabızlık şikayeti olan hastalarda dışkının kalın bağırsaktan (kolon-rektum) geçiş süresinin hesaplanması gerekebilir. Ağızdan alınan ve direkt karın grafisinde görülebilen işaretli maddelerin (radio-opak markır) kalın bağırsaktan geçiş süreleri özel bir formül ile hesaplanır. İşaretli maddelerim alınımından 4 ve 7 gün sonra iki kez direkt karın grafisi çekilir ve işaretli maddelerin kalın bağırsak içindeki yeri işaretlenir. Böylece kabızlığın nedeninin kalın bağırsak çalışması ile olan ilişkisi araştırılır.

Kalın bağırsağın son bölümü olan rektum ve buranın dışarıya açıldığı ağız olan anal kanala gelen (makat) sinirsel uyarıların değrelendirilmesi için anal elektromiyografi işlemi yapılır.

Bu işlem ile rektumun duyarlılığı, makatı kontrol eden kasların sinirsel fonksiyonu, dışkılama sırasındaki sinirsel aktivite ve makatı kontrol eden kasların sinirsel uyarı mekanizmalarında herhangi bir bozukluk olup olmadığı bu test ile anlaşılabilir.