Spitall Taxonomy Id: 35817

Tanım:

Borderline kişilik genelde çocuklukta yaşanılan önemli bir kayıp, anne-baba ile olan bağın dengesiz olması, travma, kötü muamele yada duygusal olarak yoksun kalmak gibi tecrübelere dayanmaktadır. Oldukça yaygın görülen bir hastalıktır, toplumun yüzde 2 yada 3 ünün sahip olduğu tahmin edilmektedir.

Eğer Borderline Kişilik Bozukluğunuz varsa, sürekli olarak terkedilme duygusunun yarattığı panik ile mücadele ediyorsunuz demektir. Genel olarak davranışlarınız değişken ve ani hareketlerden oluşur. Duygularınız sürekli değişir, insanlarla olan ilişkileriniz ise yoğun ve fırtınalıdır.

Büyük ihtimalle, değer verdiğiniz insanlara tutunmak için çılgınca bir çaba sarfederken bir yandan da kaybetme korkusundan kaçınmak için önemsizleştirmeye çalışırsınız. Yalnızlık duygularını uzaklaştırmak için çevrenizi insanlar ile doldurursunuz, hatta sevmediğiniz yada anlaşamadığınız insanları bile kabul edersiniz. İnsanlar ile olan ilişkilerinizde strese yol açan olaylar, örneğin maddi zorluklar, ilişkide yaşanan problemler vs genelde hastalığı daha da kötüleştirir.

Borderline kişiliğe sahip kişilerin kendine güven duyguları çok kırılgan olduğu için insanlar tarafından kabul edilmeye yada reddedilmeye karşı aşırı derecede hassastırlar. Eğer bu hastalığa sahipseniz, bir ilişkiniz olsa bile kendinizi dışlanmış ve yalnız hissedersiniz. Olası bir kayıp, ayrılık yada terkedilme ihtimali karşısında kendinizi tehdit altında hissederseniz ve genelde hiddet, aşırı öfke, aşağılama yada sözlü saldırılar ile tepki verirsiniz. Borderline kişiliğe sahip insanların duygularını kontrol etmekte zorlandıkları yaygın olarak bilinmektedir. Ayrıca bazı durumlarda yalnızlık ve terkedilmişlik duygularından kurtulmak için alkol, uyuşturucu, yeme bozuklukları, kendine zarar vermek yada intihara teşebbüs etmek gibi davranışlar görülebilir

Belirtiler

*İdealleştirme ile aşağılama arasında sürekli değişen bir ilişki
*Tehlikeli boyutlarda kendine güven eksikliği ve dengesizlik
*Ruh halinde sürekli ve büyük değişimler.
*Aşırı ve yoğun öfke
*Ani Kızgınlık ve saldırganlık
*Ayrılıkta ya da kayıp anında panik duygusu
*Sürekli olarak kendini boşlukta hissetme.

Tedavi

Kişilik hastalıklarının erken yaşlarda gelişiyor olması ve insanların kendilerini bu hastalık ile tanımlıyor olması tedavinin çözümünü zorlaştırmaktadır. Tedavinin başarılı olabilmesi için kişinin kökleşmiş davranış şekline, yaklaşımlarına, bakış açılarına, ilişki yapılarına ve kapasitelerine değinilmesi gerekir. Genelde kişilik problemleri psikoterapi ile çözümlenebilmesine rağmen, uzun zaman içinde yerleşmiş olan bu duygu, düşünce ve davranış alışkanlıklarını değiştirmek yoğun ve sürekli tekrarlanan bir tedavi ve öğrenme süreci gerektirir.

Örneğin, uzun vadeli psikoterapi Borderline kişiliği olanlar için oldukça etkili olabilir. Fakat ilişkilerde yaşadıkları problemleri dü�Terapirsek, terapi sürecinin oldukça değişken olduğunu ve sabit bir iyileşme eğrisi çizmediklerini belirtmek gerekir. Terapi sırasında devamlı değişen duygulara, aşırı ilgi ihtiyacına ve sürekli tekrarlanan krizlere terapistin dayanması gerekir. Her şey yolunda gitse ve terapist her şeyi doğru yapsa bile, Borderline kişilik bir süre sonra terapiyi ve terapisti aşağılamaya başlayacak ve kızgınlıkla aniden tedaviyi sonlandıracaktır. Bir kaç ay sonra yeniden terapiye dönmesi ile aynı süreçler yeniden yaşanacak ve bu şartlar altında tedavi en azından 2-5 yıl arasında sürecektir.

Bazı zamanlar, özellikle kriz anlarında kişi intihar teşebüssünde bulunabilir. Bu durumda hastanın kısa bir süreliğine hastaneye yatırılması gerekebilir. Eğer kişinin hastalığı ilerlerse ve evde ihtiyacı olan bakım ve ortam sağlanamıyorsa, daha uzun süreli olarak hastanede kalması istenebilir.

Araştırmalar bazı kişilik sorunlarının kişide devam ettiğini ama bazılarının yok olduğunu göstermektedir. Görünüşe göre hayat tecrübeleri ile birlikte hasta karakterinin temel özelliklerini değiştirmeyi öğreniyor. Tedavi uygulandığı zaman ise hastalığın gelişmesi hızlanıyor. Özellikle kişi tedaviye gönüllü olarak geliyorsa, iyileşmek için çaba sarfediyorsa ve problemlerinin sorumluluğunu üstleniyorsa hastalığın iyileşmesi daha hızlı oluyor. Ama diğer tarafta kişi sorunlarının başkalarından yada çevresinden kaynaklandığına inanıyorsa, sorumluluğunu üstlenmeyi reddediyorsa ve problemlerini çözemeyecek kadar güçsüz ve zayıf olduğunu iddia ediyorsa iyileşme süreci biraz daha uzun zaman alıyor.

Spitall Taxonomy Id: 35815

Tanım:

Major depresyon insanın duygu ve mizacının dışa vuran efektif bir hastalıktır.Hastanın günlük hayatını etkileyen uzamış bir çökkünlük ile karakterizedir. Günlük aktivitelerde ve eğlencelerde göze çarpan ve sürekli bir ilgi ve istek kaybı mevcuttur.

Major depresyon şunlarla beraber gözlenir:

*iştahta azalma
*kilo kaybı
*uyku düzensizlikleri
*hafızada zorlanma
*konsantrasyon kaybı ( kolayca ilgisi dağılır kararsız )
*üzgün görüntü
*değersizlik, umutsuzluk ve suçluluk duygusu
*ölüm veya intiharı düşünme
*yetersiz kişisel bakım

Beraber görülen oral problemler:

*kötü ağız hijyeni
*rampant caries(hızlı ilerleyen çürük)
*genel ilerlemiş periodontitis
*oro-fasial ağrı
*xerostomia
*kötü beslenme ve diyet

Tedavi:

*ilaçlar
*psikoterapi
*diyetin düzenlenmesi
*egzersiz
*uykunun düzenlenmesi
*nadiren elektrokonvulsif terapiden oluşur

Psikotropik ilaçlar şunlardır:

Trisiklik anti-depresanlar:

*Sinequan (doxepin)
*Elavil (Tr Laroxyl- (amitryptiline)
*Anafranil (clomipramine)
*Tofranil (imipramine)
*Etrafon ( perphenazine and amitryptiline)
*Pamelor (nortryptiline)

MAO inhibitörleri:

*Nardil ( phenlzine sulfate)
*Parnate( tranylcypromine sulfate)

Çok yönlü anti-depresanlar:

*Prozac (fluoxetine)
*Desyrel (trazadone)
*Paxil

Trisiklik anti depresan alan hastalarda önlem alınmalıdır. Bu ilaçlar:

*hipotansiyon
*ortostatik hipotansiyon
*taşikardi
*myokardial enfarktüs
*konjestif kalp yetmezliği
*xerostomia’ya neden olarak kardiovasküler sistemi etkiler

Trisiklik anti depresanlar ve sedatifler, hipnotikler, genel anestezikler, barbitüratlar ve narkotikler arasında, ağır solunum depresyonu ile sonuçlanabilecek etkileşimler oluşabilir. Epinefrin içeren lokal anesteziklerin kullanımı ile ilgili devam eden bir tartışma bulunmaktadır; kan basıncını yükseltici etki trisiklikler tarafından potansiyelize edilebilir; her zaman enjeksiyondan önce aspire edin.

MAO inhibitörleri alan hastalarda da önlemler alınmalı; kardiak ritimde bozukluklar gözlenebilir. Epinefrin veya neo-cobefrin içeren lokal anestezikleri kullanmayın. Ölüm, myokard enfarktüsü veya felç ile sonuçlanabilecek hipertansif krizi tetikleyebilir.Bu ilaç hipertansiyon ve xerostomia’ya neden olabilir.

ECT’ye devam eden hastalar aspirasyona karşı koruyucu refleksleri bozacak ilaçlar alabilirler ve bu hastalar diş kaybı, aşırı diş taşı ve protezlerin kaybı açısından değerlendirilmelidir; ağız koruyucu endike olabilir.

Spitall Taxonomy Id: 35814

ICD-10     F70.-F79.
ICD-9     317-319
DiseasesDB     4509
eMedicine     med/3095 neuro/605
MeSH     D008607

Tanım:

Mental retardasyon adaptif davranışlardaki bozukluklarla beraber görülen genel entelektüel fonksiyonların önemli oranda ortalamanın altında bulunması ile tanımlanır ve 18 yaştan önceki gelişimsel dönem esnasında gözlenir. Bu bir hastalık değil ancak entellektüel ve adaptif fonksiyonlardaki bozukluktur. Sebep her zaman bilinmez; nadiren tek bir neden tanımlanabilir. Vakaların %75’inin sebebi bilinmez.

Bilinen sebeplerin bazıları:

*kromozomal anomaliler
*prenatal kusurlar (rubella, alkol kullanımı, ilaç kullanımı)
*perinatal(anoxia)
*postnatal (menenjit, ensefalit, travma, kültürel yoksunluk, ağır malnütrisyon)

Mental retardasyon İntelligence Quaitent (IQ) skorları veya “eğitilebilir” öğretilebilir” “tamamen bakıma muhtaç” şeklinde kategorize edilerek tanımlanır:

*normal entellektüel fonksiyon, IQ=100
*hafif mental retardasyon, IQ=55-70 (eğitilebilir)
*orta derecede retardasyon, IQ=40-55 (öğretilebilir)
*ağır mental retardasyon, IQ=25-40 (bazılarına öğretmek mümkün)
*ileri derecede mental retardasyon, IQ=25’den az (total bakım gerektirir)

( Not: testteki değişkenlere bağlı olarak, bu sınıflamalar her zaman uygun değildir ve her zaman bireysel yaklaşım endikedir.)

100 kişiden 3-5 kişi mental retardasyonlu olarak sınıflandırılmıştır. Bunların %85’i hafif mental retardedir (IQ 55’den büyük) ve toplumsal çevrede yaşayabilirler. Mental retardasyon, diş hekiminin özel muayenesinde en sık karşılaşabileceği durumdur.

Mental retardasyon diğer bozukluklarla beraber görülebilir, e.g.:

*epileptik bozukluklar
*kardiak anomaliler
*duygusal bozukluklar

Doktor, aile ve bakıcılarla konsültasyon şu durumlarda zaruridir:

*doğru bir medikal hikaye alınmasında
*uygun bir oral sağlık bakımının sağlanmasında
*bilgilendirici rıza formunun alınmasında
*davranışın yönlendirilmesinde
*günlük oral hijyenin sağlandığından emin olunması konusunda

Ağız bulguları:

*kötü ağız hijyeni
*malokluzyon
*mine defektleri
*gingival hiperplazi
*dil itimi
*alışkanlıklar
*diş sıkma ve gıcırdatma
*salya akışı
*kendi kendini yaralayıcı davranış
*yenmeyecek objelerin yenmesi (pica)

Hafif mental retardasyonlu hastalarda iletişim:

*dikkatinin dağılmasını minimalize edin
*kısa açıklamalar kullanın
*basit bir dil kullanın
*bilgi almak için daha çok zaman harcayın
*nedenlerin açıklanmasından kaçının
*oral hijyenin eksikliğinin etkileri üzerine odaklanın
*konseptlerden ziyade aktiviteleri öğretin
*uyumluluğu teşvik edin
*pozitif desteklemeyi kullanın
*sözlü övgüler kullanın

Ağır mental retardasyonlu hastalarla iletişimde:

*kısa, kolay açıklamalar kullanın
*eğitimi daha fazla tekrarlayın ve ağız hijyen prosedürlerinin pratiğini daha fazla kullanın
*pozitif katkıyı daha geniş kullanın

Bu bireylerin davranışlarını düzenlenirken itiraz ile karşılaşılabilinir. Davranışsal güçlükler, sıklıkla bilinç fonksiyonu ile ilişkilidir.

Davranış yönetimi:

*şefkatli bakım
*kıbarca direnç (sözlü kontrol)
*hassasiyetin ortadan kaldırılması
*sınırlayıcılar
*sedasyon
*genel anestezi
*yukarıdaki stratejilerin bir kombinasyonu ile sağlanır

Amerikan Mental Retardasyon Birliğine göre mental retardasyon (MR), kavramsal, sosyal ve pratik beceriler gibi davranışlarda ifade bulan hem zihinsel fonksiyonların, hem de uyumsal davranışların bozulması ile karakterize olan ve 18 yaşından önce ortaya çıkan bir maluliyetdir. MR populasyonda %1-3 sıklıkta rastlanmaktadır ve erkek/kadın oranı 1.3/1 olarak bilinmektedir.

MR etyolojik faktörler açısından heterojendir. Çevresel faktörler (prenatal dönemde alkole maruziyet, prenatal infeksiyonlar,), kromozomal düzensizlikler (Down sendromu, Cri du chat, sub telomerik delesyonlar), tek gen mutasyonları (Fragil X, Tuberos skelerozis) bugün bilinen MR nedenleridir. Genetik hastalıklar, genetik materyalde oluşan bir değişikliğin neden olduğu ya da zemin hazırladığı hastalıklardır.Genetik adı genellikle kalıtsallık ve ailesel olma özellikleri ile eş anlamlı olarak algılansa da, genetik hastalıklar her zaman kalıtsal özellik taşımaz. Eğer oluşan değişiklik gamet hücrelerinde ise ve hastalık yaşama ve üreme şansı veriyorsa kuşaktan kuşağa aktarılır.

Kromozomal hastalıkların genel olarak o bireyin gelişimi sırasındaki bir hatadan kaynaklandığı bilinmektedir. Ancak gen üzerindeki hatalarla oluşan tek gen hastalıklarının çoğunun kalıtsal özellik taşıdığı ve ilgili genin özelliğine ve üzerinde bulunduğu kromozoma bağlı olarak farklı kalıplarda kalıtıldığı uzun yıllardır bilinmektedir. MR nedeni olan genetik hastalıkların etyolojisinde kromozomal hastalıklar ve tek gen hastalıkları yanısıra mikrodelesyon sendromlarından da söz etmek gerekir.

Bu nedenlerle, toplum içinde herhangi bir hastalık için genetik terimi kullanıldığı anda, iki farklı sonucu birden gözönünde bulundurmak gerekir: 1. Hastanın tanısı ve izlemi 2. Hastalığın tekrarlama riski ve risk altındaki bireyler.

Mental retardasyon (MR) nedenleri içinde genetik faktörler önemli yer tutmaktadır. Genetik olarak belirlenen MR, bir sendromun bulgularından birisi olabilir (sendromik MR) ya da MR dışında başka bir bulgu gözlenmeyebilir (nonsendromik MR). Mental defekt ile birlikte görülen sendromların genetik haritalaması ve tanı tekniklerindeki hızlı gelişmeye rağmen halen nonsendromik mental retardasyonlara yaklaşım ile tanı ya da risk belirlemedeki zorluklar ve çözümsüzlükler sürmektedir.

Genel olarak incelendiğinde, MR’un derecesi Genetik bilimi açısından önem kazanmaktadır. Çalışmalar, ağır MR’un çok azının aile öyküsünün olduğunu, buna karşılık ailesel olma olasılığının hafif MR’da daha yüksek olduğunu göstermektedir. Genetik nedenler MR’lerin %20-25’ini ve hafif MR’lerin %5-10’ünü oluşturmaktadır. Tüm genetik hastalıklarda olduğu gibi MR nedeni olan genetik hastalıklardan bazılarının toplumlara göre değişen riski söz konusu iken bazılarında sıklığın tüm toplumlarda benzer olduğu bilinmektedir.

Eğer MR’a yol açan genetik defektin ne olduğu biliniyor ve iyi tanımlanmış ise riskin de belirlenmesi daha kolay olmaktadır. Ancak, tanımlanmamış durumlarda ampirik riskler söz konusudur. MR etyolojisinde en geniş yer tutan genetik hastalık bir kromozomal hastalık olan Down sendromudur ve DS’na toplumda 1/600-700 sıklıkta rastlanmaktadır. 21 numaralı kromozomun yada bu kromozomda yer alan bazı kritik genlerin iki yerine üç tane olması hastalığa yol açmaktadır. %95 olguda, üreme hücrelerinin ya da çocuğun gelişimi sırasında gelişen bir hata ile bu tablo gelişir ve böyle bir DS’lu çocuğa sahip olma riski toplumda aynı yaş grubundaki herhangi bir birey için aynıdır. Ancak, bunun dışında kalan bazı olgular için anne ya da babanın taşıyıcığı söz konusu olabilir. DS için “riskli aile” tanımına ileri yaş gebelikleri, ailede DS’lu bir çocuk varlığı, tarama testi ile saptanan bozukluklar ve translokasyon taşıyıcısı anne-baba varlığı girmektedir.

Kalıtsal MR’nin en sık rastlanan genetik nedenleri X’e bağlı defektlerdir. XLMR, MR’lerin yaklaşık %10’ünü oluşturmaktadır. Bu genlerin çoğu Xp22.1-p21.3’te, kısa kolun prokzimalinde (Xp11) ve uzun kolun distalinde (Xq28) lokalizedir.

X kromozomun üzerindeki genlerinin öneminin ortaya çıkmasında iki önemli faktörden söz edilebilir. Birincisi, erkeklerde MR kadınlardan %30 daha fazla saptanmaktadır. Ayrıca çok sayıda X’e bağlı kalıtım modeli gösteren aile rapor edilmiştir.

X’e bağlı MR sendromik ve non sendromik olarak iki gruba ayrılmaktadır. Klinik, radiyolojik veya matabolik bulgulara sahip olanlara sendromik MR (MRXS) ve bu belirtileri taşımayan vakalara sendromik olmayan form (MRX) denir. 140 sendromik XLMR rapor edilmiştir. Sendromların hemen yarısına tanımlanan genlerdeki mutasyonlar yol açmaktadır. XLMR insidansı erkeklerde 1/550 olarak bildirilmektedir. MR erkeklerin %20-25’inde X’e bağlı faktörler etkilidir, ama son çalışmalarda bu rakam %10-12 olarak bildirilmektedir (Fragil X hariç). En sık rastlanan XLMR, Fragil X sendromu dur ve erkeklerde insidansı 1/4000-6000 olarak bilinirken tüm XLMR hastaların %15-25’inde saptanmaktadır.

Son yıllarda ailesel, sendromik ve sendromik olmayan formlarda etkili mutasyonların sayısı artmaktadır, ama sporadik vakalarda tanımlanan mutasyonların sayısı çok azdır. Yapılan bir çalışmada MECP2, ARX ve SLC6A8 genleri XLMR’de en sık rastlanan mutasyonlar olarak ailesel ve sporadik MR vakalarında çalışılmıştır. Her üç gen mutasyonu X’e bağlı kalıtım gösteren vakaların %2-6.8’ini oluştururken, sporadik vakaların %0.13-0.43’ünü oluşturmaktadır. 1970’ten beri X kromozomunun MR’deki rolü geniş olarak çalışılmıştır. 1980’de birkaç sendromik vakanın genleri haritalanmıştır. Bu gün sendromik MR’lerin genetik nedenlerinin yaklaşık yarısı açıklanmıştır. Sendromik olmayan formların genetik nedenlerinin açıklanması, klinik bulguların non-spesifik olması nedeniyle ve yüksek heterojenite nedeniyle çok yavaş ilerlemektedir. Bu güne kadar 21 MRX geni tanımlanmıştır. Non sendromik MR’den sorumlu genlerin X kromozomu üzerinde yerleşimi, otozomal kromozomların 3 katıdır. MRXS’den sorumlu genlerin kodladığı proteinler transkripsiyon veya translasyon regülatörü veya intrasellüler sinyal yolunda fonksiyon yapan protein kinazlar gibi, genelde geniş moleküler hedefe sahip proteinlerdir. Halbuki MRX genleri genelde sinaptik veziküllerde veya sinaptik bileşkede rol oynayan daha spesifik proteinlerdir.

MRX GENLERİ ve FONKSİYONLARI

Non sendromik genler fonksiyonel açıdan 4 sınıfta incelenebilir:

1- Rho GTPase sinyal yolunda ve dendritik regülasyonda rol oynayanlar.

2- Rab GTPase ve sinaptik vezikül transportunda rol oynayan genler.

3- Gen ekspresyonu regülasyonunda rol oynayan grup.

4- Diğer mekanizmalar.

Örneğin Rho GTPase sinyal yolunda OPHN1, RhOGEF ve RAK3 proteinleri sinyal iletiminde fonksiyon yapmaktadır. Ekstrasellüler sinyalleri hücre yüzeyinden aktin vasıtasıyla nükleusa iletirler. Bu proteinler aksonel iletimde ve nöral bileşke rol oynamaktadırlar.

GD1 Proteini, Rab proteinleri ile kompleks oluşturarak sinaptik vezikül füzyonunda, ekzositoz ve endositozde rol oynamaktadır.

IL1RAPL1 kalsiyum bağımlı ekzositozda rol oynadığı düşünülmektedir. Ayrıca RNA splicing’de PQBP1 geni ve RNA translasyonunda FTSJ1 geni fonksiyon yapmaktadır.

Non sendromik MR’den sorumlu genlerin bir kısmı kromatin remodeling’i etkileyerek gen ekspresyonu regülasyonunda rol oynamaktadır. MECP2, XNP, RSK2, ZNF41, ZNF81 ve JARID1C genleri bu grupta yer almaktadır. MECP2, DNA metilasyonu, histon metilasyonu, H3 metil transferaz aktiviteye sahiptir. XNP proteini SWI/SNF’nin PHO zinc finger transkripsiyonel regülatör domainini oluşturmaktadır. XNP heterokromatin bağlanma proteini olan HP1 ve E2H2 ile interaksiyona girer. JARID1C’nin histon modifikasyondaki rolü Jmjc domaini ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Jmjc domaini içeren proteinler DNA veya kromatin bağlanma dominine sahip olarak kromatin yapısının düzenlenmesinde rol aldıkları düşünülmektedir.

NLGN4 ve DLG3, MR genleri sinaptogenezde rol oynadıkları düşünülmektedir. ARA, transkripsiyon regülatorü olarak nöroblastların GABAerjik nöronlara difransasyon ve proliferasyonunu sağlamaktadır. FMR2, PRS6KA3, ARX, PQBP1 ve FTSJİ gen ürünleri kromatin remodeling dışında farklı mekanizmalar ile gen ekspresyonu regülasyonunda rol oynamaktadır.

Diğer mekanizmalar için SLC6A8 geni örnek olarak verilebilir.

MRX genleri ve fonksiyonlarının tanımlanması onların normal beyinde fonksiyonlarının açıklanmasında büyük önem taşımaktadır. Bu bilgiler ışığında yeni genlerin sadece X kromozomu üzerinde değil tüm genom üzerindeki sorumlu genlerin tanımlanmasında yardımcı olacaktır.

Bu genlerin tanımı, bu genlerin nöral gelişimde ve kognitif işlemlerdeki fonksiyonlarının anlaşılmasında yardımcı olmaktadır. Özellikle farklı genler, aynı biyolojik veya nöral işlemlerde rol oynadığı zaman daha bilgi verici olmaktadır. Ayrıca çeşitli ortak işlemlerde rol oynayan genler tanımlanmıştır.

MRXS GENLERİ

FMR1 geni

XLMR’da en sık rastlanan sendromdur. Erkeklerin etkilenme derecesi kadınlardan daha ağırdır. FMR1 genin 5′UTR bölgesinde yer alan CGG tekrarı sayısında artış sonucu ortaya çıkar. Tekrar sayısı <200 olduğu zaman full mutasyon denir. Gen promotor bölgesi tamamen hipermetile olur ve FMR1 geni sessiz kalır. FMR1 gen ürünü yokluğu sonucu Frajil X sendromu ortaya çıkar. Tekrar sayısı 55-200 olduğu zaman, premutasyon denir ve birey normal zekaya sahiptir. Premutasyon sıklığı kadınlarda 1/250 ve erkeklerde 1/800 dür.

Premutasyon varlığında kadınlarda POF insidansı ve erkeklerde geç dönem nörolojik bozukluklar artış göstermektedir. Premutasyon taşıyıcısı olan erkeklerde ilerleyici nörolojik bozukluklar ortaya çıkar ve Fragil X-associated Tremore/Ataxia Syn. (FXTAS) olarak adlandırılır. Yeni tanımlanan bu sendromun klinik bulguları 50-60 yaştan sonra başlar ve serebellar ataksi ve intention tremor olarak ortaya çıkar. Tremor önce dominant elde başlar ve daha sonra diğer elde de gelişir.

MECP2 geni

Rett sendromu ilerleyici nörolojik bir hastalıktır. Genelde kadınlar etkilenir. İnsidansı 1/10000 olarak bilinmektedir.

Rett sendromu vakalarının %80’inden fazlasında MECP2 gen mutasyonu saptanmaktadır. MECP2, metil-CPG-bağlanma proteinin aile üyesidir ve global olmayan transkripsiyonel reseptör olarak fonksiyon yapar. Rett sendromuna neden olan mutasyonların çoğu total veya parsiyel gen fonksiyon kaybına yol açmaktadır. Erkeklerde gen mutasyonların özelliğine bağlı olarak klinik bulgular önemli derecede değişiklik gösterir. Erkeklerde hafif fenotip genelde MECP2, C terminalinde ve MBD’de missense mutasyonlar sonucu ortaya çıkar. Bu mutasyonlardan A140V mutasyonu tekrarlayan mutasyon olarak tanımlanmaktadır. MR erkeklerde MECP2’nin MBD’inde A140V mutasyonu en sık rastlanan mutasyon dur, ama klasik Rett sendromlu kadınlarda şimdiye kadar rapor edilmemiştir. Bunun açıklaması belki A140V mutasyona sahip MECP2, yaban tip gibi metile heterokromatin bölgeye bağlanma özelliğine sahip olması şeklinde olabilir. Dolayısıyla hafif mutasyon olarak tanımlanabilir. Sonuçta heterozigotlar ya hiç etkilenmez yada hafif derecede etkilenir.Ailesel vakalarda X’e bağlı kalıtıma uyan, spastisite, hareket bozukluğu veya resting tremoru olan MR erkeklerde çalışılabilir. Bunun yanında OPHN1, SCL6A8, ARX, PQBP1 ve JARID1C mutasyonları da XLMR nedeni olarak bilinmektedir.

TANI

XLMR’da dismorfolojiye yönelik fizik inceleme, sendromik ve sendromik olmayan formların birbirinden ayrılması ve uygun laboratuvar yönteminin seçimi için son derece önem taşımaktadır. Tanı için sitogenetik ve moleküler çalışmalar özellikle FMR geninde yaygın olarak yapılmaktadır. Büyük ailelerde bağlantı incelemesi yapılabilir. MR’den sorumlu genlerde nokta mutasyonların veya küçük delesyonların yanısıra, küçük duplikasyonlar gibi başka düzensizlikler de sözkonusu olabilir ve bu düzensizlikler karyotip veya PCR incelemede gözden kaçabilir. Array CGH ve SNP-array gibi yeni teknikler ile bu değişiklikler saptanabilir. MR hastalarda, bir MRX geninde mutasyon saptama şansı %0.1’den daha azdır. Bu da klinik incelemenin ne kadar önemli olduğunu açıklamaktadır. Çünkü yanlış muayene, yanlış moleküler çalışma seçimine yol açabilir. Eğer MR dışında başka klinik bulgusu olmayan bir hastada mutasyon çalışmasında sendromik forma özgü mutasyon saptanırsa hasta tekrar muayene edilmelidir.

OTOZOMAL

MR Tüm genlerin %50’si beyinde ifade bulmaktadır. Bu bilgiye dayanarak 500’den fazla X kromozomu üzerinde ve binlerce otozomal gen beyin fonksiyonlarının düzenlenmesinde rol oynamaktadır. Tahminen 100-130 gen XLMR’den sorumludur. Mühtemelen otozomal non-sendromik genlerin sayısı daha fazladır. Otozomal MR sendromlarında bir çok gen tanımlanırken sendromik olmayan otozomal MR’de bir tek Neurotrypsin geni ve kaç lokus bulunmuştur. Sendromik olmayan MR’lerde çoğu zaman otozomal resesif kalıtıma rastlanmaktadır. Bazı vakalarda Array CGH, SNP array ve MPLA yöntemlerini kullanarak OD genleri saptanmıştır.

Pilot çalışmalarında intersisiyel kromozom duplikasyon veya delesyonları MR hastaların %4-5’inde ve sub telomerik kromozomal düzensizlikler hastaların %4-15’inde saptanmaktadır. Ülkemizde sıklığı nedeniyle önem kazanan otozomal MR nedeni olan bir diğer genetik hastalık da Fenilketonüri’dir. Bu hastalığın diğer hastalıklardan en önemli farkı erken tanının yapılabildiği durumda, tedavi ile diğer bütün bulguları gibi MR’un da engellenebilmesidir. Bunun sağlanabilmesi için çocukların yenidoğan döneminde tanınmaları ve uygun diyet tedavisine başlanması gerekir. Tanısı ilk 5 günde topuktan alınan bir damla kanda kolayca koyulabilir. Ülkemizde hastalığın ilk 5 günde tüm yenidoğanlarda taranması ile ilgili programı HÜTF Çocuk Metabolizma bölümü başlatmış ve yürütmektedir. Hastalık otozomal resesif kalıtılır. Bu nedenle eğer ailede PKU’lu bir çocuk varsa anne ve babanın aynı hastalık için taşıyıcı olma riski çok yüksektir. Taşıyıcı anne ve baba için kız ya da erkek her çocukta hastalığın görülme riski %25’tir. Doğum öncesi tanısı eğer anne ve babada değişikliğin ne olduğu biliniyorsa son derece kolaydır. Eğer bilinmiyorsa, aileden sağlam ve hasta bireylerin birlikte incelenmesi ile tanı koyulabilir.

Etyolojisinde genetik faktörlerin bulunduğu bir MR olgusunda hastalığın seyri, yaklaşım, ailenin riski ve etkili faktörün doğası çok çeşitlilik göstermektedir. Bu nedenle her olguya genetik yaklaşımda aşağıdaki sıranın özenle ve özgün olarak izlenmesi gerekmektedir:

*Hastanın fizik bulgularının dikkatle değerlendirilmesi
*Hastalığın kesin tanısı için gereken tekniğin seçilmesi ve tanının konması
*Hastanın izlemi Hastalığın –varsa- kalıtım modelinin tanımlanması
*Aile için riskin belirlenmesi
*Doğum öncesi tanı olanaklarının değerlendirilmesi

Günümüzde mental retardasyon olgularının çok büyük bir kısmının nedeni çözülememiştir. Aynı gerçek genetik nedenli olgular için de söz konusudur. Bu nedenle, yukarıda belirtilen yaklaşım titizlikle yerine getirildiği durumda bile bazı ailelere yardımcı olmak mümkün olmamaktadır. Ancak günümüzde edinilen bilgi ve kaynakların doğru kullanılmasının bile bireysel ve toplumsal açıdan büyük katkılarının olacağı açıktır.

• Orthomyxovirus’lar 80 – 120 nm çapında, tek iplikçikli RNA içeren, helikal simetrili, zarflı virüslerdir.
• Bu familyada tek bir virüs cinsi bulunmakta olup, bu da grip etkeni olan İnfluenza virüsüdür.
• İnfluenza virüslerinin A, B ve C olmak üzere 3 tipi bulunur.

Spitall Taxonomy Id: 35624

Tanım:

Bazı beyin hastalıklarında görülen algılama bozukluğu. Değişik agnozi tipleri vardır; bunlar bozulmuş olan duyuya göre adlandırılırlar. En sık görüleni, yazıyı ya da söylenen sözü anlama yeteneğinin kaybedilmesidir.

Bu durum bazen sözcük körlüğü ve sözcük sağırlığı olarak da adlandırılır. Bu durumlarda ne körlük, ne de gerçek anlamda bir sağırlık söz konusu olmayıp, sadece görülen ya da duyulanı kavrayamamak söz konusudur. Koklanan, tadı alınan ya da dokunulan nesnelerin tanınamaması da, agnozi tipleri arasında bulunan bozukluklardandır.

Spitall Taxonomy Id: 35623

Tanım:

Genellikle beyinde ve omurilikte görülen, merkezi sinir sisteminin destek dokusu hücrelerinden (microglia) oluşmuş urlar. Çoğunlukla tehlikeli urlardır, fakat kan damarlarına girmedikleri ve beyne ait lenf boşlukları vücuttakilerden ayrı olduğu için vücudun başka yerlerinde urlar oluşmasına sebep olmazlar.

Glioblastoma multiforme beyin yarıkürelerinde ortaya çıkan, çeşitli hücre tiplerinden oluşmuş bir urdur. Orta yaşlılarda görülür, zamanında tedavi edilmezse ölümle sonuçlanır. Astrocytoma ise daha tehlikesizdir. Ameliyatla alınmasından sonra hasta dört, altı yıl yaşayabilir. Bütünüyle iyileşmesi de mümkündür. Medulloblastoma çocuklarda, beyincikte görülen ve hızla gelişen tehlikeli bir urdur.

Beynin bu kısmını zedeleyerek, geliştikçe kafatasına basınç yapar. Baş ağrısı, kusma ve görüş bozuklukları ilk belirtileridir. Beyin yarımkürelerinde beliren urlar kişilik bozuklukları, sinirlilik halleri, yargılama gücü yetersizlikleri, bellek zayıflıkları yaratır. Çocuklarda sık görülen kusmalar, ilerleyen şaşılık, bir nesnenin uzaklığını saptayamamak ve elin yapacağı bir iş için ne kadar uzatılması gerektiğini hesaplayamamak cinsinden uyum bozuklukları, başın hafifçe büyümesi küçük beyindeki bir urun belirtileri olabilir. Bu urların bazılarının ameliyatla alınması mümkündür.

Beyin kökünde beliren gliyomlar ameliyat sırasında sinir dokunun zedelenmesi tehlikesi söz konusu olduğundan alınamaz, ancak radyoterapi ile tedavi edilirler.

Spitall Taxonomy Id: 35620

Tanım:

Beyindeki bir incinme nedeniyle, yazılı ya da basılı bir şeyi anlayamamak. Aleksi, bir tür sözcük körlüğüdür. Bazı hastalar sadece okudukları kimi sözcükleri, bazıları ise bütün sözcükleri anlayamazlar. Matematik simgelerinin anlaşılamaması durumu ise akalkulia adını alır. Bu durum ve müzik notalarının da okunmaması hali çok defa, aleksiyle beraber bulunur.

Aleksinin oluşumuna yol açan nedenler arasında, beyin dokusunun belirli bir alanına ulaşan kan damarlarının tıkanması da vardır. Durumu ortaya çıkarmak için, hastadan bir kitaptan bir bölümü yüksek sesle okuması istenir.

Spitall Taxonomy Id: 35618

Tanım:

Bir kimsenin düşündüklerini yazı ile açıklama yeteneğini kaybetmesi (agrafi). Birçok agrafi türü vardır. En ağırı alfabenin bir tek harfini bile çizememek anlamına gelen kesin agrafidir. Bazen harfler ve sözcükler yazılır ama bunlar anlamlı bir cümle içinde bir araya getirilemez.

Bazen hasta ancak kendi adını yazar. Nominal agrafi denen durumda hasta nesneleri tanır ve neye yaradıklarını bilir ama adlarını hatırlayamaz. Örneğin bir para gösterilince «Bununla bazı şeyler satın alınabilir» der ama, para sözcüğünü hatırlayamaz.

Spitall Taxonomy Id: 35549

Tanım:

Bazı şizofreni hastalarında konuşmama şeklinde beliren durum. Hastanın canı, adeta konuşmak istemez. Burada herhangi bir organik konuşma zorluğu bahis konusu değildir. Yalnızca psikolojik “istememe” hali mevcuttur.

Spitall Taxonomy Id: 35547

Tanım:

Bir kimsenin kendi bedeninde yara ve sivilce meydana getiren yollara başvurması. Adolesans (bkz.) çağındaki genç kızlarda görülebilir; diğer yandan daha çok, olumsuz bir durumdan kaçmak isteyen kimselerde karşımıza çıkar. Kişinin bunları nasıl meydana getirdiğini anlayabilmek, çoğu zaman kolay değildir. Tedavi yolu psikolojik çözümleme tedavisinden geçer.