Mantarın Özelliği

Mantarın çizilmesi veya kırılmasıyla meydana çıkan yumurta sarısı rengi, Şapkaya yakın yerde, sap üzerinde bulunan halkası ve toprak içindeki kısmının konik oluşu onu benzerlerinden ayırır.

Morfolojik Özellikleri

Şapka: Genç mantarlarda küre şeklinde, ge­lişmiş olanlarda şemsiye şeklini alır ve kenarlarında 2-3 mm. boyunda saçaklar görülür. Şapkanın üstten görünüşü kireç beyazlığında ve 5-12 cm. çapındadır. Lameller: Genç mantarlarda beyaz veya açık pembe, gelişmiş olanlarda çikolata renginden siyaha kadar değişir. Lamellerin enleri dardır. Sap: Çoğunlukla eğri, silindir şeklinde, toprak için­deki kısmı konik ve üzeri yumurta sarısı rengindedir. Sapın şapkaya yakın kısmında, üstünde sarı renkli lekeleri bulu­nan halka vardır. Sap, 5 – 9 cm. boyunda ve 1 – 3 cm. çapın­dadır. Etli kısmı: Bol etli ve suludur. Şapkanın veya sapın etli kısmı parmaklar arasında ezilip koklanırsa hoş olma­yan bir koku hemen hissedilir. Bu koku pişirilirken daha bariz duyulur. Sporları: Oval ve uç kısmında küçük bir çı­kıntısı vardır. Büyüklüğü: 3,3-5,1×6,8 mikrondur. (1 Mik­ron = 1 mm/1000)

Yetiştirme Yeri Özellikleri

Mantar, mayıs ayından kasım ayına kadar, yol kenar­larındaki çalılıklarda, parklarda, kırlarda, çayırlarda, or­manların içinde 15-20 gruplar meydana getirerek yetişir.

Diğer Özellikleri

Bu mantar Agaricus campester’e (halk arasında: evlek) mantarı, içi kızıl, yer yaran ve köy mantarı gibi isimlerle ta­nınır.) karıştırılabilir. Yenen mantarlara birkaç tane karış­masıyla öldürücü olmaz. Ancak bu zehirli mantardan bolca yenirse zehirlenme belirtisi görüldüğünde gereken ilk yar­dım yapılmadığı gibi hekim müdahaleside olmazsa o zaman tehlikeli olabilir.

Mantarın Özelliği

Mantarın rengi çoğunlukla solgun limon sarısından, sa­rımsı yeşile kadar değişebilir. Genç mantarlar ceviz büyüklüğündedir. Mantar çiğ patates kokusundadır.

Morfolojik Özellikleri

Şapka: Genç mantarlarda yarım küre şeklinde sonra şemsiye şeklinde açılır. Şapka üstü özellikle sapın üstüne isabet eden kısım hafif çukurdur. Şapka rengi, çoğunlukla sarımsı renkte ve üstü gölgeli görünümdedir. Bazende mantarın rengi, yeşilimsi sarıdan saman sarısına kadar değişebilir. Genç mantarları örten örtü artıkları, şapka üzerinde daima görülür (A. muscaria ve A. pantherina olduğu gibi). Şapka üzeri parmakla yoklandığında yapışıcı olduğu ve elle beyaz lekelerin kayabildiği gibi yağmurlarla bazı parçalar mantarın üzerinden gidebilir. Büyüklüğü: 4 -10 cm. çapındadır. Lameller: Genç mantarlarda beyaz, gelişmiş olanlarda sarımsı renge dönerler. Lamellerin keskin yüzlerinde kahverengi lekeler bulunur. Genç mantarlarda lamelleri örten örtü, gelişme ilerleyince sap üzerinde yaka gibi görünür. Sap: Toprakta bir volva (çanakçık) içinde bulunur. Sap buradan incelerek şapkaya doğru uzanır. Rengi beyazdan sarıya kadar değişebilir. Büyüklüğü: 6-12 cm. boyunda ve 1 -1,5 cm. çapındadır. Volva (Çanakçık): Şapka meyda­na çıkmadan büyükçe bir ceviz büyüklüğünde ve serttir. Mantarın sapı içinden çıkınca, volva kirli beyaz renkte deri şeklinde incelir. Etli kısmı: Beyaz renkli ve yumuşaktır. Bir par­ça mantar parmaklar arasında ezilerek koklanırsa patates kokusu hissedilir, dilimizle tadına bakarsak tadının hoş olmadığı görülür. Sporları: Küre şeklinde, 7-10 mikron büyüklüğündedir.

Yetişme Yeri Özellikleri

Ormanların altlarında özellikle kumlu topraklarda, ve­rimli ovalarda 15-20 lik gruplar meydana getirerek yetiştiği görülür.

Diğer Özellikleri

Bu mantarın içinde bazı araştırıcılar «mappin» bulunduğunu yazarlar. Fazla miktarda yenir, gerekli ilk yardım yapılmazsa tehlikeli olabilir.

Mantar yemeğini yedikten en az 5 saat sonra, zehirlenme belirtisi gösteren mantar

Bu gruba giren mantar, miktarı ne olursa olsun, yedikten en az 5 saat sonra zehirlenme belirtisi gösteriyor (Ye­mekten sonra 5 saat zehirlenme ile en küçük bir belirti yoktur.). İnsan bünyesinin mukavemeti veya yenen mantarın miktarı az olması halinde zehirlenme belirtisi 5 saatten daha uzun zamanda görülebilir. Şayet bu mantarın 1/4 ünü bol yemek içinde yemiş olursa en geç 48 saat sonra zehirlenme belirtisi gösterir.

Zehirlenme Belirtisi

Zehirlenmenin birinci safhasında

Mantarı yedikten, 5 saat veya daha fazla zamandan son­ra görüleceğinden yenilen maddelerin büyük kısmı, kana geçmiş olacaktır. Bu grup zehirlenmede, ishal ve istifralarla ön belirti sayılacağı gibi dayanılması zor ağrı ve sancılarda görülür. Zehirlenmede ilk yardım ile hastanın oyalanmaması gerekir. Derhal hasta bir klinik tedavisine alınmalıdır. Hekime gidinceye kadar, hastaya bolca su ve sulu yiyecekler verilmelidir. İshal kesilir diye hastaya sulu yiyecekler verilmez gibi yanlış bir düşünceye kapılmamalıdır. Bu arada hastanın iç organlarında ağrı ve sancılar gittikçe artar. Bu vaziyette hastaneye gelen hastanın mide ve barsaklarının temizlenmesinin hastaya bir yarar sağlamayacağı açıktır. Vücudun fazla miktarda su ve elektrolit madde kaybetmesinden dolayı görülecek klinik bulgular kendini gösterir.

Zehirlenmenin ikinci safhasında

Zehir maddeleri, iç organların özellikle karaciğer, merkezi sinir sistemi, böbrekler ve iskelet kasları çalışmalarını aksatır. Çocuklarda zehirlenmenin ikinci gününde, karaciğer çalışamaz bir duruma gelir ve çocuk komaya girer. Lüzumlu klinik tedavisi yapılamazsa zehirlenmenin ikinci günü sonunda çocuklarda % 95 ölümle sonuçlanır. Çocuk bir mantarın, 1/6 veya daha küçük bir parçasını yemişse iki gün şiddetli hastalık sonucu yine ölmeyebilir. Bunun yanında, yetişkinlerde bu mantarın zehir etkisi özellikle zehirlenmenin 2′nci’ günü ile 5′nci günü arasında ölümlere yol açar. Zehirlenmenin 5′nci günü sonuna kadar ölüm vakası görülmemişse hasta çoğunlukla kurtulur.

Mantarın Özelliği

Kırmızı şapka derisi üzerinde, beyaz renkli, yumuşak lekeler, sapın volva (çanakçık) içinde bulunuşu, şapka derisinin altında olan etinin açık turuncu renkli oluşu, sapın şapkaya yakın kısmında manşet (yaka) görülüşü ile hem diğer mantarlardan nemde Amanita türlerinden ayrılır

Morfolojik Özellikleri

Şapka: Genç mantarlarda üzeri beyaz siğilli, yumurta şeklinde, gelişme ilerleyince şapka şemsiye gibi açılır. Şapka üzerindeki deri kırmızı veya turuncu renktedir. Üzerinde yumuşak beyaz renkli lekeler vardır. Genç mantarlarda lameller bir örtü tarafından örtülür (Velum Üniversal). Gelişme ilerleyince bu örtü sap üzerinde manşet veya yaka şeklinde görülür. Lameller: Genç mantarlarda sık dizilişli ve beyaz renkli, gelişmiş olanlarda seyrekleşir ve rengi beyaz sarımsı olur. Lamellerin enleri 7 -10 mm. civarındadır. Sap: Çoğunlukla silindir şeklinde ve sarı renklidir. Genç mantarlarda içi dolu gelişmiş mantarlarda ise içi oyulur ve ağsı bir yapı alır. Sap toprak içinde bir volva (çanakçık) içinde bulunur. Genç mantarlarda saptan ayrı, gelişmiş mantarlarda ise şapkaya yapışmış ince çizgili sarı renkli yaka vardır. Büyüklüğü: 10-12 cm. boyunda ve 2 – 3 cm. çapındadır. Volva (çanakçık): Genç mantarı bütünüyle örten örtü, toprak içinde sapı mu­hafaza eder ve mantarın beslenmesini sağlar. Genç mantarlarda mantarın şapka kısmından daha büyük olduğu görülür. Mantarı tanıtan özelliklerinden biridir. Etli kısmı: Az, gevrek, şapka derisinin altında ve şapka kenarlarında açık turuncu renkte görünüşü, mantarı diğer mantarlardan ayıran mühim özelliklerinden biridir. Sporları: Oval ve üstü ta­nelidir. Büyüklüğü: 6,8 – 8,5 x 8,5 -11,9 mikrondur.

Yetişme Yeri Özellikleri

Haziran ayından Kasım ayına kadar, hemen her cins ormanda ve tarlalarda yetişebilir. Fakat en fazla sonbaharda yetiştiği görülür. Mantar tek tek yetiştiği gibi 15-20 lik gruplar meydana getirerekte yetişir. Göl ve akarsu kenarla­rında yaygın olarak görülür.

Diğer Özellikleri

Bu mantar, mantarların görünüş yönünden en gösterişli olanlarındandır. Bu nedenle hemen her kitabın (mantarlar­la) kapak resmi bu mantardan meydana gelmiştir. Kitapla­rın baş sayfasına geçişi çok zehirli olduğu için değil ama, gösterişli olduğu içindir.

Mantarın yapılan analizlerinde; Musoarin, Hyosiyamin, Mantar atropini, Scopolamin ve Bufotenin gibi maddeler elde edilmiştir. Amanita muscaria mantarından zehirlenen şahıslar, zaman zaman güler, zaman zaman ağlar, eğer mantardan az miktarda yemişse hayal dünyasına dalar gider. Göz pupillarında farkedilen bir genişleme görülür. Mantar zehirlenmelerinde kullanılan atropin (Atropa belladonna bitkisin­den elde edilen) bu mantar zehirlenmesinde çok dikkatli ve kontrol edilmeden verilmemelidir, aksi halde hastada atropin zehirlenmesi ile mantar zehirlenmesi birbirine karışır (Hasta ölebilir).

Aslında Amanita muscaria mantarı çok tehlikeli değil­dir. Fakat fazla miktarda yiyerek hastaya hiç bir ilk yardım ve klinik tedavisi yapılmazsa, çocuklarda mantarı yedikten 12 saat, yetişkinlerde ise daha sonra ölümlere sebep olabilir.

Mantarın Özelliği

Şapka rengi, sarımsı kahverengiden koyu kahverengiye kadar değişebilir. Bu renkler üzerinde daima beyaz renkli lekeler görülür. Şapka kenarları çizgili, sapta yaka, sapın toprak içindeki kısmını bir volva muhafaza eder.

Morfolojik Özellikleri

Şapka: Genç mantarlarda beyaz renkli örtü tarafından kuşatılır. Gelişme başlayınca yarım küre şeklini alır, nihayet şapka şemsiye şeklinde açılır. Genç mantarı örten, beyaz örtü parçalanır. Ve bu beyaz renkli örtü artıkları kahverengi şapka derisi üzerine yapışır.

Şapkanın etli kıs­mı özellikle kenarlarda az olduğundan lameller kenarlarda çizgi gibi görülür. Büyüklüğü: 5-10 cm. çapındadır. Lameller: İnce, sık ve sapa doğru daralır. Genç mantarlarda beyaz, gelişmiş mantarlarda ise sarımsı beyaz renge dönerler, bütün gelişim safhalarında daima kadife gibi yumuşaktır. Sapı: Genel olarak silindir şeklinde, toprak içinde volva (çanakçık) içinde bulunurlar. Sap şapkaya birleşirken genişler. Genç mantarlarda içi dolu, gelişmiş mantarlarda içi oyulur. Sapın etli kısmı lifî yapılıdır. Genç mantarlarda lamelleri örten örtü, gelişen mantarlarda sapın şapkaya yakın kısmında yaka şeklinde toprağa doğru sarkar. Sapın hakim rengi sarımsı beyazdır. Büyüklüğü: 4-10 cm. boyunda ve 1 – 2 cm. çapındadır. Sap, toprak içinden çanakçığı (volva) ile birlikte çıkarılırsa şişkin olduğu görülür. Volva (Çanakçık): Genç mantarları bütünüyle örten örtünün, toprak içinde kalan kıs­mı sapı muhafaza ettiği gibi beslenmesinede yardım eder. Beyaz ve gri renklidir, genç mantarlarda yumuşak ve bol etli, gelişmiş olanlarda ise sarımsı renkli ve deri şeklindedir. Mantarı tanıtan önemli özelliklerindendir. Etli kısmı: Az, gevrek ve beyaz renklidir. Tadı hoş, bir parça mantar parmaklar arasında ezilip koklanırsa açıkça turp kokusu duyulur. Sporları: Küre veya biraz oval şekilli ve şeffaf görünüşlüdür. Büyüklüğü: 8,5 x 12,2 mikrondur.

Yetişme Yeri Özellikleri

Mantar, Haziran ayından Ekim ayına kadar özellikle kumlu topraklarda bulunan çam ve kayın ormanları altında, bunun yanında diğer yerlerde de rastlanabilir. Bir sınırlama veya genelleme yapmak zordur.

Diğer Özellikleri

Bundan önce tanıtılan Amanita muscaria mantarına için­deki maddeler yönünden yakın benzerliği vardır. Bu man­tarla olan zehirlenmede de hastada zaman zaman gülme ve ağlama durumları dikkati çeker. Göz pupilaları (Göz bebeği) farkedilir derecede büyür. Tedavide ATROPİN kullanılacak­sa çok dikkatli hareket etmelidir. Çünkü mantarın içinde ye­teri kadar atropin olduğu düşünülmelidir. Amanita pantheri na mantarından olan zehirlenmelerde belirtilen ilk yardım ve klinik tedavisi yapılmazsa 12-24 saat sonra özellikle çocuklarda ölüm olayı görülür. Yetişkinlerde daha sonraki günlerde ölüm olayı görülür. Bu iki mantar zehirlenmesinde zehirlenme belirtisinin yemeğin hemen ardından görülmesi, hastalanan şahsı istifraya zorlaması nedeniyle ölüm oranı düşüktür. Avrupa devletlerinde; Amanita muscaria ve Ama­nita pantherina mantarlarından ölüm olayları çok ender gö­rülen olaylardandır.

Mantarın Özelliği

Kirli yeşil renkli şapkası, sapın şapkaya yakın kısmında görülen yaka, sap üzerindeki çentik şeklindeki zikzaklar ve sapın toprak içindeki kısmını muhafaza eden volva, mantarı diğer türlerden ayıran özelliklerdendir.

Morfolojik Özellikleri

Şapka: Genç mantarlarda hemen hemen küre şeklinde, sonra şapka yarım küre şeklini, nihayet gelişmiş mantarlarda şapka düzgün bir şemsiye şeklini alır. Şapka toprak içinde ise beyaz bir örtü île örtülmüş yumurtaya benzer. Şapka rengi açık kirli yeşilden zeytini yeşile kadar değişir. Şapkaya tepeden bakılırsa lifî yapısı açıkça görülür. Mantarın yetiştiği yer çok rutubetli ise mantarın üstü parmaklarla yoklanınca yapışıcı olduğu, şayet mantarın yetiştiği yer rutubetli değilse, üstü ipek parlaklığında görülür. Lameller: Genç mantarlarda ve topraktan çıkışlarında beyaz bir örtü tarafından örtülür. Mantar gelişince bu örtü sapın şapkaya yakın kısmında yaka gibi toprağa doğru sarkar. Şapka şemsiye şeklini alınca, önce beyaz, sonra sarımsı rengi alırlar. Lameller yumuşak ve sapa uçları daralarak birleşirler. Sap: Mantarın özelliğini taşıyan en önemli kısımlarındandır. Sapın toprak içindeki kısmı, volva (çanakçık) içinde bulunur. Toprağa yakın kısmı kalınca şapkaya doğru incelir. Amanita phalloides’i diğer Amanita türlerinden ayıran, sapın kirli yeşil rengi üzerinde, çentik şeklinde zikzakların bulunuşu, bu mantarı diğerlerinden ayırır. Sapın içi genç mantarlarda öz şeklinde dolu, gelişmiş olanlarda oyulur ve sapın etli kısmı lifî şekil alır. Sapın şapkaya yakın kısmında bulunan annulus (yaka) bazı durumlarda sapın üzerine yapışmıştır dikkatle incelenmezse görülmez. Etli kısmı: Beyaz ve yumuşaktır. Şapka derisinin alt kısmı ise sarımsı yeşil renklidir. Mantarın yetiştiği yerde, yaşlanmadan ileri gelen ve bunu sapının bükülmesiyle gösteren mantarların, hoş olmayan tiksinti veren kokusu hissedilir. Genç mantarlarda ise tatlı kokusu duyulur. Etli kısımdan bir parça ağıza alıp tadına bakılırsa taze ceviz tadına benzediği görülür. Böyle bir denemeden sonra derhal tükürmeli, varsa suyumuz ağzımızı yıkamalıyız. Gerçi hiç bir mantarın, tadına bakmakla, insanı zehirleyecek kadar etkili zehir maddesi yoktur. Fakat insanda yapacağı psikolojik etkiden insan zehirlendiğini zanneder. Onun için ağzı mümkünse yıkamalıdır.

Yetişme Yeri Özellikleri

Amanita phalloides, Haziran ayından Ekim ayına kadar, özellikle meşe ormanları altlarında, şehir içi parklarında tek tek yetişen bir mantardır (yetişmesine uygun iklim şartları gerçekleşsede tabiatta miktar ve yayılış olarak az rastlanan mantardır). Bu arada kayın ormanları ve karışık ormanların altlarında da az olarak görülebilir. Çam, köknar ve ladin ormanlarında yok denecek kadar az, yetişme şansı vardır.

Diğer Özellikleri

Mantar insanı öldürebilecek zehirleri bünyesinde bulundurur. Bir tek mantar yetişkin bir insanı öldürebilir. Mantarın her tarafı zehir taşır. Mantarin zehirliliği; Kurutma, kaynatma, tuzlu suda bekletme gibi usullerle azaltılamaz, onun için bu mantarı iyice tanımak en geçerli olanıdır.

Bu mantarın içinde bu güne kadar yapılan araştırmalarda 11 ayrı zehir madesi tespit edilmiştir. Bunların önemlilerini görelim. 100 gr. Taze Amanita phalloides mantarında 10 mgr. Phalloidin (C35 FL O10 N8, S), 8 mgr. Alfa Amanitin (C39 H52 O14 N10 S) 5 mgr. Beta Amanitin, 0,5 nigr. Gama Amanitin ve diğer yedi ayrı türev şeklinde madde vardır, fakat diğerleri bu yazdıklarımız kadar tehlikeli değildir. Hatta içinde bulunan maddelerden zehirli olmayanlarda vardır.

Amanitin ve türevlerinin öldürücülüğü, Phalloidine göre 10 misli daha fazladır. Bu mantarın öldürücülüğü şüphesizki amanitinden ileri gelmektedir. 1-2 mgr. Amanitin bir insanı öldürmeye yeterlidir. Amanitinin tesir etmesi, phalloidinden daha uzun olup, hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde 5 – 6 gün sonra öldürmüştür. Phalloidin ise daha az zamanda tesir eder. Mantarı yedikten 5 saat gibi kısa bir zamanda tesir etmesi bundan ileri gelir. Hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde büyük dozlar verilirse 3-4 saat sonra hayvanı öldürebilir. Halbuki insanlarda en az 5 saat sonra ilk zehirlenme belirtisi gösterir.

Burada verilen rakamlar, taze mantar üzerinde yapılan analizden elde edilmiştir. Taze mantarın % 90-95 su olduğu düşünülürse mantarın nekadar tehlikeli olduğu ortaya çıkar.

Mantarı yedikten, en az 8 saat sonra, zehirlenme belirtisi gösteren mantar

Bir yemeği yedikten, 7 – 8 saat sonra normal olarak açlık hissedilir. Yani yenilen yemekler vücudumuzda hazmedilmiş demektir. Bu gruba giren mantarı yiyen bir kimse 8 saat bünyesinde öldürücü zehir taşıdığının farkına varamaz. Burada verilen zaman normal olarak orta büyüklükte bir mantarı bilmeyerek yiyenler içindir. Bol yemek içinde yenen mantarlar içinde, Amanita verna mantarından ufak bir parça yiyen kimselerde, yemeği yedikten sonra 48 saate kadar zehirlenme belirtisi gösterebilir.

Bu grupta ilk zehirlenme belirtisi olarak devamlı ishal ve istifralarla birlikte dayanılması güç ve sancılarda kendini gösterir.

Bu grup zehirlenmede yapılacak tek iş, hastayı derhal bir hastaneye yetiştirmek ve hekiminize durumu açıklığıyla anlatmak lüzumludur (Zehirlen şahsın konuşacak hali kalmaz, ancak olayın mantar zehirlenmesi olabileceğini, onun mantar yediğini görenler anlatabilir). İlk yardımın bu mantar zehirlenmesinde yararı olmayacağı açıktır. Ancak B grubu zehirlenmelerin tedavisinde uygulanmasını önerdiğimiz şartlar bu gruptada geçerlidir.

C grubuna giren tek mantar, Amanita verna’dır. 18 numaralı Amanita phalloides’e içindeki maddeler yönünden büyük benzerliği vardır. Fakat A. verna’da phalloidin daha az olduğundan bu mantarın zehirlenme belirtisi daha geç meydana çıkmaktadır.

(Bu mantara bazı kitaplarda ayrı iki mantar gözü ile bakılmıştır. Son yıllarda, mantarlar üzerine yazılan kitaplarda bu iki mantarın birbirlerinin aynı olduğu belirtilmiştir. Bazı araştırıcılarda Amanita verna mantarını, Amanita phalloides var. verna olarak belirtmişlerdir. Yapılan araştırmalarda bunların ayrı ayrı mantarlar olduğu kabul edilmiştir)

Mantarın Özelliği

Genç mantarlar yarım küre şeklinde ve çoğunlukla ucu koniktir. Gelişmiş mantarların şapkalarının üstü ıslak ve beyaz renklidir. Volva (çanakçık), beyaz renkli, yaka bazan düşmüş olabileceği gibi bazende sap üzerine yapışmış oldoğudan dikkatle bakılmadan farkedilemez.

Morfolojik Özellikleri

Şapka: Genç mantarlarda ucu konik, gelişmiş olanlarda şapka şemsiye gibi açılır. Şapkanın üstü, yetiştiği yerin nem durumuna göre az veya çok yağlımsı olabilir. Mantar hafif kuruyunca ipek gibi parlak bir görünüm arzeder. Rengi beyazdan açık sarımsı yeşile kadar değişebilir. Bu renk özeliğinden dolayı Amanita phalloides’in varyetesi olarak yazılmıştır. Büyüklüğü: 3-6 cm. çapındadır. Lameler: Genç mantarlarda yumuşak ve beyaz renkli, gelişmiş olanlarda açık pembe renge dönebilirler. Şapka kenarlarında laımelerin izleri ince çizgiler gibi görünür. Sap: Çoğunlukla düzgün silindir şeklinde şapkaya birleştiği kısımda biraz genişler. Sap diğer Amanita türlerinde olduğu gibi volva içindedir. Fakat topraktan dikkatli çıkarılmazsa toprak içinde kalabilir. Volva ince ve beyaz renklidir. Genç mantarların lamellerini örten beyaz renkli örtü, mantarın gelişmesiyle sap üzerinde ve şapkaya yakın kısımda yaka gibi görülebilir. Bazen bu yaka, mantarın gelişiminde düşebileceği gibi bazende sap üzerine yapışabilir. Bu nedenle mantarın Amanita verna olduğundan emin olmak için, mantarın yetiştiği yer ve sap üzeri iyice incelenmelidr. Şapkada olduğu gibi sap üzerinde de ipek parlaklığı açıkça görülür. Sapın genç mantarlarda içi dolu gelişmiş mantarlarda oyulur ve lifî yapısı görülür. Büyüklüğü: 0,5-1 cm. çapında ve 3 – 5 cm. boyundadır. Etli kısmı: Çok az olan etli kısmı, çok sulu ve beyaz renklidir. Küçük bir parçasını ağıza alıp tadına bakılacak olursa tadının hoş olduğu, parmaklar arasına bir parçası alınıp ezilecek olursa kokusunun hoş olmadığı görülür. Mantarın etli kısmına % 30-20 lık NaOH çözeltisi sürülecek olursa limon sarısı renk alır, bu özellikle diğer bilgiler birleştirilince teşhiste kesinliğe yaklaşmış olunur. Sporları: Küre şeklinde 8-10 mikron büyüklüğünde ve üstünde küçük noktalar görülür.

Yetişme Yeri Özellikleri

Haziran ayından Ekim ayına kadar, çam ve meşe ormanlarda ayrıca çayırlarda yetişebilir. Tabiatta Amanita phalloides’ten daha az bulunur. Bir yerde 15-20 mantara rastlanmaz, ancak tek tek veya 2-3 ü bir arada bulunabilir. Bu nedenle bu mantardan ölüm olaylarına az rastlanır.

Diğer Özellikleri

Amanita verna, Amanita phalloides’te bulunan zehir maddelerin büyük kısmını üzerinde taşır. Tehlike yönü daha fazladır. Çünkü daha geç tesir eder. Bu mantarı bilmeyerek yiyen kimselerde zehirlenmenin daha geç tesir etmesi olayı (8 sat sonra) çok az araştırıcı tarafından fark edilmiştir.

Amanita verna mantarı, Çorum ili, Sungurlu ilçesi, Çiftlik köyünde Mayıs 1972 yılında 11 vatandaşımızın ölümüne sebep olmuştur. Amanita phalloides ve Amanita verna mantarları ailelerin toptan sönmesine sebep oluyor. Özellikle bizim memleketimizde bu iki mantardan zehirlenenlerde ölüm oranı % 95-100 civarında, Avrupa ülkelerinde ise % 40 -45 civarındadır.

Mantarı yedikten, 3 gün – 14 gün (21 gün) sonra, zehirlenme belirtisi gösteren mantar

Bazı bilim adamları, bu mantarı yedikten 160 gün sonra zehirlenme belirtisi gösterdiğini yazmışlardır. Hastalık başlangıçta ishal ve istifralarla belli olur. Daha sonra karaciğer ve böbreklere tesir ederek ölümlere sebep olur. Fakat bu belirtileri mantarı yedikten hemen sonra görmek mümkün değildir, çok fazla mantar yenmişse (250 gr – 400 gr.) ilk zehirlenme belirtisi 3 gün sonra görülebilir. Fakat biz üç gün sonra zehirlenme belirtisi gösterirse tamamen başka hastalık sebepleri ararız. Hastada görülen ishal ve istifraların yanında baş ve vücut ağrıları, doyulmayan bir susuzluk, üşümelerle farkedilen yüksek ateş (39 C° civarında) 3′ncü günden sonra görülür. Mantarın zehir maddeleri üzerinde yapılan araştırmalar az olmakla beraber mantarın zehirliliği kaynatma, kurutma ve yıkama usulleriyle azaltmadığı görülmüştür.

Mantarı bilmeden yiyen kimselerin, yemek esnasında ağız boşluğunda ve boğazda dayanılması güç yanmalar hissedilir. Şayet mantar pişirilirken içine baharat koyulma-mışsa yenmeyecek kadar acı olduğu hemen farkedilir. Bu ağız ve boğazdan yanmaları ilk zehirlenme belirtisine kadar duyulur. Ayrıca doyulmayan su isteği devam eder. Bu belirtilerle insan bu mantardan zehirlendiğini kolayca anlayabilir.

Bu mantardan ölümler çoğunlukla mantarı yedikten 21 gün sonra görülebilir. Patolojik ve Anatomik araştırmalarda tehlikeli zehir maddelerinin böbreklere tesir ederek üre-miden ölümlere sebep olduğu görülmüştür. Bu şekle Nephrosis toxica veya Nephritis interstitialis adı verilir.

Tedavisinde, B grubunda belirtilen tedavi sistemi noksansız uygulanmalıdır.

Sağlık kuruluşlarımızın dikkatli olması gereken nokta, bir il veya ilçenin belli bir kesiminde yaz ve sonbahar aylarında bilinmeyen hastalıktan ölümler artıyorsa bu mantarın çevrede aranması yerinde olur. Hastalık sebebi bilinince tedavinin kesinlik kazanacağı açıktır.

Mantarın Özelliği

Genç mantarların hoşa gitmeyen, gelişmiş mantarların ise hafif «leş» kokusu mantarı eline alıp biraz sıkıştırıp koklanırsa hemen duyulur. Mantarın şişkin bir fıçı gibi sapı, şapka altındaki kırmızı renkli delikleriyle kolayca tanınır. Mantarın herhangi bir yerinden keserseniz veya kırarsanız derhal mavileşir (bu özelliği diğer Boletus türlerinde de görebiliriz).

Morfolojik Özellikleri

Şapka: Şapkanın üstü, solgun gri, duman renginde ve­ya yeşilimsi gri renklerde görülebilir. Şekil olarak üstü dal­galı görünüşte kalınca yastık şeklindedir. Genç mantarların şapka kenarları sapa doğru kuvvetli kıvrım meydana getir­miştir. Gelişmiş mantarlarda kenar kıvrıklığı görülmez. Büyüklüğü: 6-25 (30) cm? çapında büyüklüğe erişebilir. Delikler (Bu mantarların şapkalarının altında sporları taşıyan lameller yerine delikler meydana gelmiştir. Delikler çoğun­lukla 0,5 mm. – 1,5 mm. genişliğinde olabilir.) Genç mantarlarda deliklerin görünüşü, solgun sarı gelişmiş olanlarda ise kan kırmızı rengine döner. Deliklerin üzerine parmakla bastırılınca hemen yeşilimsi mavi bir renk alır. Sap: Şekil olarak uçları inceltilmiş fıçıya veya lobuta benzetilebilir. Sapın toprağa yakın kısmı altın sarısı renginde, topraktan şapkaya doğru yeşilimsi gri zemin üzerinde, damar şeklinde kırmızı ağlar görülür. Büyüklüğü: 5-12 cm. boyunda ve 3 – 9 (10) cm. çapında olabilir. Etli kısmı: Şapka kenarlarında ve deliklerin üstündeki kısım sarımsı beyaz, diğer kısımlar ise beyaz renklidir. Mantarın etli kısmını kırarsak veya kesersek hemen mavi bir renk alır. Gelişmiş mantarların elle ezilmeleri veya dikkatlice koklanmasıyla hafif leş kokusu daima duyulur. Sporları: Sarımsı renkli ince uzun elips veya iğ şeklindedir. Büyüklüğü: 10-16×5-7 mikrondur.

Yetişme Yeri Özellikleri

Mantar Temmuz ayından Eylül ayına kadar kalkerli topraklarda yetişen kayın ormanlarının güneş ışını alan açıklıklarında veya orman içi yol kenarlarında yetişir. Mantar diğer türler gibi çok bol yetişen ve rastlanan bir tür değildir. Kendi istediği mikro klima faktörleri meydana gelmedikçe yetişemez.

Diğer Özellikleri

Mantar çiğ olarak yendiğinde kuvvetli zehirlenmeler meydana getirir. Bu mantardan zehirlenen şahıslarda kuvvetli ishaller meydana getirir. Mantarın içindeki etkin madde muskarin olarak bildirilir fakat bazı araştırıcılar bunun yanında «Boletol veya Satanin» maddelerindende bahsederler. Etkin maddeleri, mantar, pişirilince veya kurutulunca azalmaktadır. Pişirilip suyu dökülünce mantarın yenebilecek ha­le geldiğinden bile bahsederler. Bu sahada yazılan eserler­de, bu mantardan ölen henüz tesbit edilememiştir.

Bütün bu şartlara rağmen mantarı tanıyıp yememek en uygun olanıdır.

Mantarın Özelliği

Saçaklı mantar olarak, diğer şapkalı mantarlardan ayrıdır. Saçaklı mantarlar içinde mantarı ayıran iki önemli özellik vardır. Birincisi, mantarın saçakları çok gevrektir, saçaklara parmaklarla fiske vurulacak olursa, uçlar düz olarak kırılır. (Bu özellik daha ziyade taze mantarlarda görülür, suyunu kaybetmiş mantarlarda gözlemek çok zordur) İkinci özelliği, saçaklı mantarın bir parçasını ağzımıza alıp çiğneyecek olursak, acı olduğu görülür. Bu iki özellik diğer saçaklı mantarlarda yoktur.

Morfolojik Özellikleri

Mantar saçaklarının bütünüyle rengi, gri sarımsıdan sütlü kahverengiye kadar değişir. Mantar, 12 cm. yüksekliğinde, 8 cm. çapında çok dallanmış bir omca şeklindedir. Etli kısmı: Bütünüyle gevrektir. Mantardan bir parça parmaklar arasında ezilerek koklanırsa sabun kokusu duyulur. Çiğ mantarın tadına bakılınca tadının acı olduğu, yemeği yapılmış (pişirilmiş) mantarın tadı ise ekşimsi ve acımsı olduğu görülür. Sporları: Elips şeklinde, sarımsı renktedir. Büyüklüğü: 9 -12 x 4,5 – 5,5 mikrondur.

Yetişme Yeri Özellikleri

Mantar; Temmuz ayından, Eylül ayına kadar özellikle kayın ormanlarında 3-4 omca biri arada yetişir.

Diğer Özellikleri

Bu mantar hakkında yazarların belirttiğine göre öldü­rücü bir zehir maddesi yoktur. Bugüne kadar, bu mantardan ölen olmadığı da belirtilmiştir. Ancak fazla miktarda yenecek olursa insana ishal rahatsızlığı verir. Türkiye’de yaptığımız araştırmalarda halk arasında TELLİCE, GELİN TELİ gibi isimlerle tanınan mantarlara benzer. Fakat bunlardan zehirlenenlere rastlamadık. Mantarlar üzerinde çalışan araştırıcıların büyük kısmı bu mantar için YENMEZ terimini kullanırlar.

Mantarın Özelliği, Mantarlar İle İlgili

Şapka, 2 – 4 cm. büyüklüğünde, beyaz renkli ve üzerinde beyaz renkli süberin maddesi vardır. Şapka tepesinin çukur oluşu, lamellerin sap üzerinde genişleyerek birleş­meleri, mantarı diğerlerinden ayırıcı özelliğidir

Morfolojik Özellikleri

Şapka; Genç mantarlarda küçük topuzcuk şeklinde, gelişmenin az ilerlemesiyle, şapkanın tepesi çukurlasın Mantar böylece küçük bir huniye benzer, kenarlarıda paraçalı bir görünüştedir. Genç mantarlarda beyaz veya gri renklidir. Şapka üzerinde beyaz renkii süberin maddesi bu mantara özgüdür. Büyüklüğü 2-4 cm. çapındadır. Lameller: Açık sarının tonlarında, ince yapılı, sap üzerinde kalınlaşarak devam eder. Sap: beyaz renkli, 4-6 cm. boyunda ve 4 – 7 mm. çapındadır. Etli kısmı: çok az, mantarın etli kısmı veya bir parça mantar parmaklar arasında ezilirse un kokusu açıkça duyulur. Sporları: Oval, 5-6×3-4 mikron büyüklüğündedir.

Yetişme Yeri Özellikleri

Mantar, çayırlarda, otlaklarda küçük veya büyük hal­kalar meydana getirerek yetişir. Çoğunlukla ilkbaharda az olarakta yaz aylarında yetişir.

Diğer Özellikleri

Bu mantar yüksek miktarda muskarin ihtiva eder, Bol miktarda yetişmesinden dolayı toplu zehirlenmelere sebep olur. Memleketimizde, mıhtepesi veya cincile tabir edilen mantarlara karıştırılabilir. Küçük mantarlar içinde tehlikeli olanıdır.

Mantarın Özelliği, Mantarlar ve Özellikleri

Mantarın griden, gri kahverengiye kadar değişen renk­lerine karşılık, şapka tepesi daima kahverengi pulcuklarla örtülüdür. Şapkası gelişmiş mantarlarda, şekil 8′de görül­düğü gibi geri kıvrılır. Kıvrılan kısımlar koyu zeytini yeşil renk alarak mürekkep damlaları şeklinde dökülmesi bu mantar için özelliktir

Morfolojik Özellikleri

Şapka: Genç mantarlarda, yumurta şeklinde oval, ge­lişme ilerleyince ufak bir tavuk yumurtası büyüklüğüne eri­şir. Nihayet şapka açılır ve çan şeklini alır. Rengi başlan­gıçta kül renginde, gelişince gri kahverengiye döner. Şap­ka tepesi kahverengi pullarla örtülüdür. Mantarın tepeden aşağıya doğru oluklu görünümü ve yaşlanmış mantarların şapka kenarlarının yukarı kıvrılışı, kıvrılan kısımların mü­rekkep lekesi’ gibi erimesi diğer Coprinus türlerinden ayrı­cı özelliğidir. Büyüklüğü 4-10 cm. çapındadır. Lameller Genç mantarlarda, beyaz gri, sonra kahverengiye nihayet siyah renge dönerler. Siyahlaşınca mürekkep damlaları şeklinde damla damla toprağa düşer. Sap: Beyaz renkli ve az parlaktır. Genç mantarlarda içi dolu gelişen mantarlar­da içi oyulur ve lifi yapısı görülür. Coprinus comatus (Ye­nir) tan farkı sap üzerinde halka görülmez. Sapın toprak içindeki kısmı, toprak üstündeki kısmından ayrı yapıda ve konik şekillidir. Sap, 6-15 cm. boyunda ve 1 -1,5 cm. ça­pındadır. Etli kısmı: Az, beyaz rekli, kokusuz ve tadı hoş­tur. Sporları: Elips şeklinde ve kahverenkli 7,5-10×5-5,5 mikron büyüklüğündedir.

Yetişme Yeri Özellikleri

Mayıs ayından kasım ayına kadar, milli topraklarda, çayırlarda ve gübre yığınları yakınlarında gruplar meydana getirerek yetişir.

Diğer Özellikleri

Halkımız bunu sobelen mantarına karıştırabilir, aslın­da bu mantarda bulunan etkin madde içki ile alındığında tesir etmektedir. Bazı yazarlar mantarın gençlerinin yene­ceğini yazmakta iseler de, mecbur kalınmadıkça yenmeme­si uygundur. Mantarın öldürücü özelliği yoktur.