Morfin
Afyonda bulunan başlıca alkaloit. Tedavide küçük dozlar halinde ağrı kesici ilaç olarak kullanılır. Beyin kabuğundaki merkezler üzerinde yatıştırıcı bir etki yaparak hangi kökenden olursa olsun bütün ağrılara karşı duyarlılığı azaltır.
Morfine alışkın olmayan yetişkinlere 0,5-1 gr. morfinin vücuda şırınga edilmesi bu kimselerde ağrıya karşı duyarlığı azaltır, fenalık ve bitkinlik halini yok eder. Tatlı bir sarhoşluk ve ferahlık yaratır. Daha sonra da sakin bir uyku meydana getirir.
Morfin, ağrı verici uyarıcıların beyin kabuğu tarafından algılanmasını önlemekle beraber, diğer duyuların ve merkezi sinir sisteminin diğer işlevleri üzerinde hiç bir etki yapamaz. Morfin normal dozlar halinde kullanıldığında solunum merkezi üzerinde olumlu bir etki göstererek düzensiz bir solunumu sakinleştirir, gürültülü ve hızlı kalp çarpıntılarını yavaşlatır. Deride hafif bir damar genleşmesi meydana getirerek kan dolaşımını etkin bir hale sokar.
Morfin yüksek dozlar halinde alındığında çok kuvvetli ve tehlikeli bir zehirdir. Morfin zehirlenmesi ivegen ve süreğen olmak üzere iki çeşittir.
İvegen zehirlenme, kaza ile ya da intihar ve cinayet gibi amaçlarla morfin kullanıldığında meydana gelir. Morfine karşı olan duyarlılık kişiden kişiye değişir. Morfinin yetişkinler için en az zehirleyici dozu 3-4 cgr, en az öldürücü dozu ise 20-40 cgr.’dır.
Çok ivegen morfin zehirlenmelerinde morfinin vücuda girmesinden bir kaç dakika sonra hasta çok derin bir uykuya (koma) dalar. Aşağı yukarı iki saat sonra da ölür. Daha az ağır hallerde, morfinin şırınga edilmesinden 20-30 dakika, ya da ağız yolu ile alınmasından 1-2 saat sonra, ağır zehirlenme halinin ilk belirtileri ortaya çıkar. Bu belirtilerden başlıca) an kalp ve nabız atışlarının hızlanması (taşikardi), kafada duyulan sıcaklık, ağızda kuruluk, gözün ve kulağın aşırı bir şekilde duyarlık kazanması, geçici bir ruhsal coşkunluk halidir. Bazen bu belirtilerin yanı sıra baş ağrısı, bulantı, kusma, çırpınma görülür. Bu başlangıç evresini çok geçmeden bir uyuşukluk hali izler.
Hastanın bütün uyarıcılara karşı duyarlığı azalır. Bu uyuşukluk hali derin bir uykuya dönüşmediği sürece deride yaygın mavi lekeler belirir ve deri soluk bir hal alır, vücut içi sıcaklığının düşmesi nedeni ile eller ve ayaklar gitgide soğur; gözkapakları birbirine bitişir; kalp ve nabız atışları gitgide zayıf bir hal alır. İşeme azalır; bağırsak şişkinliği yüzünden karın şişer. Bu belirtilerden sonra kalp ve solunum aygıtları felce uğrar. Bunun sonucu hasta ağır bir koma haline girer ve ölür.
Öldürücü olmayan hallerde hasta 24-48 saat sonra yavaş yavaş kendine gelir. İvegen morfin zehirlenmesinde hastaya apomorfin gibi kusturucular verilerek, raide henüz kana geçmemiş olan zehirden temizlenir. Bu usul morfinin ağız yolu ile alınmış olduğu hallerde uygulanır. Hastanın midesi yıkanır. Mide yıkayıcı sıvı olarak %0,51′lik bir potasyum permanganat çözeltisi kullanılır. Hastaya sodyum sülfat ya da magnezyum sülfat gibi bir müshil verilerek midede henüz kana karışmamış bulunan morfinin vücuttan dışarı atılması sağlanır.
Süreğen morfin zehirlenmesine morfinizm adı da verilir. Bu hal yavaş yavaş ilerler. Süreğen morfin zehirlenmesinin ağırlığı hem morfinin dozlarına, hem de çok uzun bir süre bu zehirin her gün kullanılmasına bağlıdır. Süreğen morfin zehirlenmesinin başlıca belirtileri, düşünce tembelliği, anlamada zorluk ve morfinin uyarıcı etkisi geçtikten sonra başgösteren isteksizliktir.
Morfinoman gün geçtikçe daha fazla toplumdan ve ailesinden uzaklaşır, hırsızlık yapar, yalan söyler. Ailesine ve topluma karşı görevlerini yerine getiremez. Hastanın vücudunda da değişiklikler olur. Bunların başlıcaları derinin sararması ve kuruması, saçların erken ağarması, şırıngaların vücuda gelişi güzel bir şekilde yapılmasından meydana gelen çıbanlar ve vücudun kuvvetten düşmesidir.
Süreğen morfin zehirlenmesi tedavisinde yapılacak tek şey hastayı morfin alışkanlığından kurtarmaktır. Ancak morfin, hastanın organizması için vazgeçilmez bir ihtiyaç haline geldiğinden yavaş yavaş bırakılmalıdır. Eğer birdenbire bırakılacak olursa, birtakım rahatsızlıklar belirir. Bunların başlıcaları uykusuzluk, öfkelilik, sinirsel bitkinlik, kalp çarpıntıları, kalp atışlarındaki düzensizlik, bulantı, kusma, ishal, ellerde ve ayaklarda üşümedir.
